Irak en een broodnodige civilisatie

In de media overheerst de mening, dat de huidige regering in Irak zelf verantwoordelijk is voor het onstaan van het jihadistische ISIS, dat met buitensporig geweld terrein wint. Het is absoluut een feit, dat premier Maliki er grofweg alles aan heeft gedaan om de Soenieten en Koerden tot vijand te maken (of te houden), maar ik betwijfel dat ISIS niet was ontstaan, als hij anders had geopereerd.
   De schuld van de chaos in Irak ligt in de eerste plaats bij de VS. Niet bij die van Obama, maar bij die van Bush. Hij startte een oorlog op basis van een leugen. De toch al gehate VS maakte zich in de islamitische wereld nog gehater en heeft ervoor gezorgd, dat het complete westen wordt gezien als een pot nat. Inmenging van de VS in conflicten is tot daaraantoe, maar een land zonder enige geldige reden binnenvallen, hoe corrupt en misdadig het regime ook is, is vragen om agressie. En niet alleen dat, het is vragen om groepen, die veel macht willen creëren om inmenging van buitenaf te voorkomen en hun geloof en overtuiging veilig te stellen. Dat kan in die ogen alleen met buitensporig geweld. Dit zijn geen mensen die vreemdzaam via de politiek hun doel willen of kunnen bereiken, maar extremisten, zoals er zovelen zijn in de wereld (FARC, Boko Haram, Malinese moslimextremisten, Oekraïense 'vrijheids'strijders). Groeperingen, die niet kunnen praten maar wel met alle gemak een hoofd afhakken. Er is wat dat betreft verschil tussen mensen: de een wil iets en bewandelt daarvoor de geijkte paden, de ander dwingt zijn wens met geweld af.
   Of Maliki met ander gedrag de vorming van ISIS een halt had kunnen toeroepen is de vraag. Of een Soennietische premier het anders had aangepak is te betwijfelen. Een Soenniet, een Sjiiet en een Koerd zijn niet op elkaar gesteld (althans, op leidinggevend niveau) en gunnen elkaar het licht in de ogen niet. Dat gaat over en weer en zit diep geworteld. Alleen bij de gewone bevolking speelt dit veel minder. Een groot deel weet niet eens of ze Soennitisch of Sjiitisch zijn. Die gaan allen op de vlucht voor het geweld, want hun geloof is niet aan hun uiterlijk af te lezen.
   Bush had uit Irak weg moeten blijven en Hilary Clinton heeft ongelijk met haar mening, dat de VS langer in het land hadden moeten blijven. De VS hebben er niets te zoeken en Amerikaanse soldaten behoren er niet te sterven. Onder Sadam Houssein was de situatie van Irak achteraf gezien nog gematigd in vergelijking met wat er nu speelt en nog zal spelen. In ieder geval wist iedere bevolkingsgroep toen waar het gevaar lag. Door ingrijpen van de VS is het een volkomen chaos geworden en weet niemand meer wie zijn vijand is.
   Het westen bezit een cruciale foute gedachte: Het denkt, dat onze democratie is op te leggen in andere landen, maar gaat volledig voorbij aan de ontwikkelingen die daaraan vooraf zijn gegaan. Een democratie komt uit het volk zelf voort en is niet op te leggen. Democratie is alleen mogelijk als het stenen tijdperk wordt afgeschud, het merendeel van de bevolking geletterd is, begrijpt waar het om gaat en de vooroordelen over andersdenkenden verdwijnen. Zolang een Sjiïet een Soenniet als vijand ziet en andersom, is democratie een luchtkasteel. De civilisatie, een mens moet in die delen van de wereld eerst als levend wezen waarden en rechten krijgen. Zolang zijn geloof of ras bepaald of hij het leven waardig is of niet, zal een democratie onmogelijk zijn. Onder andere Egypte heeft bewezen, dat zelfs na een volksopstand en zoveel hoop op een democratie, het volk er nog niet klaar voor is... Het blijft hangen in de machtsdrang van de groep, of het nou om politiek, geloof of verkrachting van vrouwen gaat, eenvoudigweg omdat het merendeel van de bevolking nog te primitief denkt en te beïnvloedbaar is. En in Nederland is dat eigenlijk niet anders: Wilders roept wat en een groot deel van het volk vreet de onzin. Verdiep je in de agressie die allochtone Nederlanders te verduren krijgen en je voelt je een paar eeuwen in de geschiedenis teruggezet.

Geleende welvaart

'De electrografische droom' van John Gray (door Menno Grootveld vertaald voor de Groene Amsterdammer nr. 26) is zo'n essay waarbij je nauwelijks je gedachten bij de tekst kan houden, omdat die zo boeit, dat je voortdurend wordt afgeleid door de werkelijkheid om je heen. Het gaat, simpel gezegd, over de neergang van de Amerikaanse economie en het onvermogen van de bevolking om die te herkennen, met name vanwege hun rotsvaste geloof in 'the American dream' (ieder individu kan het maken), waardoor alle feiten worden weggefilterd of worden geherdefinieerd.
     Met de VS bemoei ik me niet. Te groot, te ingewikkeld. Ik kijk naar de kleine wereld om mij heen en zie tijdens het lezen een mini-VSje ontstaan van mensen, organisaties, bedrijven en overheden. Ik zie mijzelf in het grote huis, dat minstens voor de helft van de bank is. Goh, wat wonen jullie hier mooi en wat hebben jullie een mooie tuin. Hebben, mag je dat hebben noemen? Weer een ander heeft een mooie auto, geleased. Een overheid met begrotingstekort, een bedrijf met pand van de bank, een organisatie met subsidie.
     We leven van en in geld, dat we niet bezitten. Wij lenen onze welvaart. Een welvaart, die op een hoog niveau staat: laptop, auto, vakantie, wijn, barbecue, tijdschrift. Waarderen doen we het nauwelijks, omdat we het gewend zijn. Omdat het erbij hoort. Degene die het zich niet kan veroorloven hoort er ook niet bij. En juist die groep vinden wij zielig, getuige alle projecten die de armeren in onze samenleving 'uit hun sociale isolement' moeten halen. Zij zijn niet zielig. Wij zijn zielig. Zielig van geest, dat we altijd meer willen en daar zelfs torenhoge leningen voor afsluiten.
     Nu onze welvaart, gebaseerd op al die leningen, een wassen neus blijkt te zijn,  wordt meer dan ooit duidelijk hoe zielig we zijn. Bedrijven gaan failliet, mensen staan op straat en de leningen zijn ineens niet meer te betalen. Onze huizen zakken in waarde en opeens is de hypotheek niet meer de helft van de waarde van het huis waarin je woont, maar driekwart. Het leasebedrag voor de auto is ineens geen 10, maar 15% van je inkomen en de vakantie, met weer een nieuwe spruit erbij, wordt langzaamaan onbetaalbaar. Wij zijn de VS is het klein. Wij hadden ook de droom, dat we alles konden bezitten en konden doen, maar dat was dus niet zo. Onze gretigheid wordt zwaar bestraft.
     De mentaliteit om een status te vergaren, die niet hoort bij ons inkomen en ons kunnen, komt ook terug in het essay van Gray. Een opleiding is irrelevant geworden, schrijft hij, en hij heeft gelijk. Onze status wordt niet meer bepaald door ons kunnen en ons presteren, maar door onze goederen. Onze afgoden verdienen miljoenen door tegen een bal te trappen. Over het project 'Playing for Success' (voetballers geven speels bijscholing) schrijft Aleid Truijens in de Volkskrant van afgelopen zaterdag: 'Zijn profvoetballers geschikte rolmodellen? Ze stralen vooral uit dat iemand die handig is met een bal geen diploma's hoeft te halen (...), zonder drie begrijpelijke zinnen te kunnen produceren zijn ze op hun twintigste multimiljonair.
     Ook wij zullen worden meegesleept in de neergang. Een overheid, die teveel uitgaf en nu maar eens na gaat denken. Een huizenbezitter, wiens huis minder waard blijkt te zijn dan de daarop rustende hypotheek, de mobiel waarvoor het abonnement ineens peperduur aanvoelt. Niet alleen de banken zijn verantwoordelijk voor al deze narigheid, al hebben ze het systeem uitgevonden, maar wij zelf net zo goed. Onze gretigheid maakt van ons kleine monsters die, als we de kans zouden hebben, zouden uitgroeien tot de grotere monsters, die wij graaiers noemen. Nee, we zijn geen haar beter.