Irak en een broodnodige civilisatie

In de media overheerst de mening, dat de huidige regering in Irak zelf verantwoordelijk is voor het onstaan van het jihadistische ISIS, dat met buitensporig geweld terrein wint. Het is absoluut een feit, dat premier Maliki er grofweg alles aan heeft gedaan om de Soenieten en Koerden tot vijand te maken (of te houden), maar ik betwijfel dat ISIS niet was ontstaan, als hij anders had geopereerd.
   De schuld van de chaos in Irak ligt in de eerste plaats bij de VS. Niet bij die van Obama, maar bij die van Bush. Hij startte een oorlog op basis van een leugen. De toch al gehate VS maakte zich in de islamitische wereld nog gehater en heeft ervoor gezorgd, dat het complete westen wordt gezien als een pot nat. Inmenging van de VS in conflicten is tot daaraantoe, maar een land zonder enige geldige reden binnenvallen, hoe corrupt en misdadig het regime ook is, is vragen om agressie. En niet alleen dat, het is vragen om groepen, die veel macht willen creëren om inmenging van buitenaf te voorkomen en hun geloof en overtuiging veilig te stellen. Dat kan in die ogen alleen met buitensporig geweld. Dit zijn geen mensen die vreemdzaam via de politiek hun doel willen of kunnen bereiken, maar extremisten, zoals er zovelen zijn in de wereld (FARC, Boko Haram, Malinese moslimextremisten, Oekraïense 'vrijheids'strijders). Groeperingen, die niet kunnen praten maar wel met alle gemak een hoofd afhakken. Er is wat dat betreft verschil tussen mensen: de een wil iets en bewandelt daarvoor de geijkte paden, de ander dwingt zijn wens met geweld af.
   Of Maliki met ander gedrag de vorming van ISIS een halt had kunnen toeroepen is de vraag. Of een Soennietische premier het anders had aangepak is te betwijfelen. Een Soenniet, een Sjiiet en een Koerd zijn niet op elkaar gesteld (althans, op leidinggevend niveau) en gunnen elkaar het licht in de ogen niet. Dat gaat over en weer en zit diep geworteld. Alleen bij de gewone bevolking speelt dit veel minder. Een groot deel weet niet eens of ze Soennitisch of Sjiitisch zijn. Die gaan allen op de vlucht voor het geweld, want hun geloof is niet aan hun uiterlijk af te lezen.
   Bush had uit Irak weg moeten blijven en Hilary Clinton heeft ongelijk met haar mening, dat de VS langer in het land hadden moeten blijven. De VS hebben er niets te zoeken en Amerikaanse soldaten behoren er niet te sterven. Onder Sadam Houssein was de situatie van Irak achteraf gezien nog gematigd in vergelijking met wat er nu speelt en nog zal spelen. In ieder geval wist iedere bevolkingsgroep toen waar het gevaar lag. Door ingrijpen van de VS is het een volkomen chaos geworden en weet niemand meer wie zijn vijand is.
   Het westen bezit een cruciale foute gedachte: Het denkt, dat onze democratie is op te leggen in andere landen, maar gaat volledig voorbij aan de ontwikkelingen die daaraan vooraf zijn gegaan. Een democratie komt uit het volk zelf voort en is niet op te leggen. Democratie is alleen mogelijk als het stenen tijdperk wordt afgeschud, het merendeel van de bevolking geletterd is, begrijpt waar het om gaat en de vooroordelen over andersdenkenden verdwijnen. Zolang een Sjiïet een Soenniet als vijand ziet en andersom, is democratie een luchtkasteel. De civilisatie, een mens moet in die delen van de wereld eerst als levend wezen waarden en rechten krijgen. Zolang zijn geloof of ras bepaald of hij het leven waardig is of niet, zal een democratie onmogelijk zijn. Onder andere Egypte heeft bewezen, dat zelfs na een volksopstand en zoveel hoop op een democratie, het volk er nog niet klaar voor is... Het blijft hangen in de machtsdrang van de groep, of het nou om politiek, geloof of verkrachting van vrouwen gaat, eenvoudigweg omdat het merendeel van de bevolking nog te primitief denkt en te beïnvloedbaar is. En in Nederland is dat eigenlijk niet anders: Wilders roept wat en een groot deel van het volk vreet de onzin. Verdiep je in de agressie die allochtone Nederlanders te verduren krijgen en je voelt je een paar eeuwen in de geschiedenis teruggezet.

Nahla

Tijdens haar lange vlucht te voet uit Irak verloor ze in de woestijn een kind. Via allerlei omwegen in Europa kwam ze uiteindelijk in Nederland terecht en woont hier nu al jaren, met haar man en vijf kinderen. Nahla. Ze is nu Nederlandse, een kleine, stevige vrouw van 42. Ze is net aan haar knie geopereerd en loopt met krukken. Veel verschil maakt het nog niet met een half jaar geleden, toen ze net zo moeilijk liep vanwege de pijn.

   Koffie met gebak, ook al ben ik aan de lijn en zou het voor haar ook beter zijn zonder, maar koffie alleen zet je een vrouw uit die contreien niet voor. Dan zou ik me wezenloos schamen, want bij haar wordt al het lekkers uit de kast gerukt, zodra er bezoek komt.

   ´Mijn man mist Irak wel,´ zegt ze, ´want hier is niemand op straat.´ Toen ze met de bus naar haar eerste woninkje in Nederland werd gebracht en in de straat aankwam, vroeg ze aan de tolk waar alle mensen waren gebleven. Hij vertelde dat die in hun huizen waren en op hun werk, en kinderen op school. In het half jaar daarna zag ze nog maar weinig beweging op straat. Niet zoals in Irak, waar iedereen zich op straat begeeft en waar buren bij elkaar overlopen. Met lekkers, of met eten. Wij doen van alles samen en delen alles. Dan heeft de een een lekkere maaltijd, dan de ander weer. We helpen elkaar. Als iemand geen rijst heeft, dan krijgt hij dat van de buren, en de volgende keer is het weer andersom. Ze begrijpt wel dat het weer hier de grootste boosdoener is. ´Maar jullie zijn het daarom ook niet gewend, dat is wel jammer.´

   Ze vertelt dat het weer steeds slechter gaat in haar land. ´De vorige heerser is nu weg en dan hoop je dat het beter wordt, maar nu zijn andere groepen weer met elkaar aan het vechten. Het wordt steeds erger.´ Ik vraag haar wat volgens haar de oplossing is. De Amerikanen weer terug? Het maakt haar en zoveel andere Irakezen niet uit of die er wel of niet zijn, als er maar rust is. Soenieten en Sjiieten? Ze begint hard te lachen: 'Ik ben sjiiet, geloof ik, maar 85% van de bevolking weet het verschil niet en weten ook niet waar de strijd over gaat. Toen ik in Irak was vroeg ik mijn man, wat ik moest zeggen als ze mij daarnaar vragen, want als ik het een antwoord dan ben ik dood, maar als ik het andere antwoord ook. Hij zei, dat ik moet doen alsof ik niet kon praten. De strijd wordt gevoerd door machthebbers, slechte mensen, die een reden voor hun oorlog moeten hebben. Wij burgers staan daar helemaal buiten.'

   We hebben het even over het leven in een dorp in Irak. Ze vertelt dat zij niet uit een klein dorp komt, maar een redelijke grote plaats. Irak zou een rijk land kunnen zijn met al zijn olie, maar niets van dat geld gaat naar de bevolking. Haar moeder heeft nog steeds maar een paar uur water per dag. Dat wordt verdeeld over meerdere plaatsen en iedere zoveel uur is een andere plaats aan de beurt. Elektriciteit is er ook mondjesmaat. De overheid doet er niets aan. In de dorpen moeten kinderen na de derde klas van school om te werken. Er moet geld verdiend worden, anders is er te weinig eten. Vaak kunnen ze dan nog niet lezen en schrijven. Ouderen hebben geen pensioen. Op latere leeftijd wordt je onderhouden door je kinderen.

   'De Islam is niet slecht. Mensen zijn slecht. Die gebruiken de Islam als excuus, maar de gewone bevolking vindt het helemaal niet erg of iemand wel of niet gelooft of in iets anders geloofd. Als mensen maar aardig en oprecht zijn. Wij zijn net als de christenen hier, wij geloven gewoon in God, maar niet extreem. De een doet er ook meer aan dan de ander, net als hier in Nederland.' Nahla wrijft over de pijnlijke knie in haar spijkerbroek en schikt vervolgens haar sjaaltje.

   Ik vraag haar naar het beroep van haar man. 'Hij was schoonmaker, maar is nu afgekeurd.' Maar wat deed hij in Irak? 'Hij moest op zijn achttiende in het leger. Dat moesten alle jongens. Hij was altijd militair en moest zolang hij in Irak woonde altijd vechten. Hij heeft geen beroep kunnen leren. Wel saai hoor,' zegt ze dan. Ik begrijp wat ze bedoelt. Soms pakt ze de verkeerde woorden en je zal haar nooit verschrikkelijk of vreselijk horen gebruiken. Het overlijden van haar kind noemt ze verdrietig, triest, en als je doorvraagt hooguit 'wel swaar'. Maar haar verhaal is hartverscheurend. Net als het oorlogsverleden van haar man, die aan PTSS lijdt en pas nu hulp krijgt.

   Nahla is altijd vrolijk. Ja, ze mist Irak wel om de gezelligheid van de buurt, de mensen op straat, het overlopen naar de buren, maar het Nederlandse klimaat vindt ze geweldig. 'Ik kan helemaal niet tegen die hitte in mijn eigen land. Mijn man wel. Die vindt het hier maar koud.'