Armoede of rijkdom?

Over een half uur wordt een jongedame door de minibus Cogmen-Dalaman (ik kan even niet bij de Turkse letters) opgehaald. Schuin voor ons huis, pal bij het nieuwe kippenhok van de buurman, dat van allerhande wasrekjes, stukken gaas en bedbodems in elkaar is gezet. Als ze eens te laat is, wat niet vaak voorkomt, dan wacht het busje op haar. Vanaf mijn stoel, achter de nieuwe tafel die gisteren werd geleverd, sla ik het vrijwel iedere ochtend gade.
   Het is al een wat ouder busje, zou zo 15 jaar kunnen zijn. Iedereen doet hier erg lang met zijn spullen. De Turk staat erom bekend, dat hij geweldig kan repareren. Zo repareerde onze Turkse garage in Haarlem een peperduur euvel met een simpel ijzerdraadje. Het houdt al een aantal jaren.
   Ik ben jaloers op die mentaliteit. Ik ben in Nederland gebakken, het speculaasvrouwtje geworden, dat broodnodig een nieuw iPad zou moeten, alleen maar omdat die op de markt is. Nee, het is mijn eerste stoere daad: ondanks een gebroken touchscreen heb ik mijn nr. 2 niet vervangen. Een energie-verkoopster op de markt in IJmuiden vroeg me een jaar geleden, wat voor iPad ik had. "Een 2!? Oh, wat archaïsch, wat een drama! Als u overstapt op 'huppeldepup' dan kan ik u de Air kado doen!"
   Dat tekent de mentaliteit die wij hebben. We willen het beste, het nieuwste en dus ook het duurste. En omdat daarvoor geld nodig is, moet ons salaris steeds omhoog, stellen wij eisen, waarvan het grootste gedeelte van de wereldbevolking nog nooit heeft gehoord. Ons leven dient perfect te zijn, net als onze omgeving. Braak liggend terrein wekt ergernis: er moet iets mee! Maar hier zet men er gewoon een kippenhok van wasrekjes op. Het onkruid tiert welig en daarom kijk ik nu naar prachtige witte schermbloemen. Dit alles kost niets en is gewoon 'gezellig'. En hier klaagt niemand over kraaiende hanen, pollen waarvan men moet niezen.
   Het grootste deel van onze Nederlandse ergernis wordt veroorzaakt door torenhoog arbeidsloon. Het is te hoog om een bus te laten rijden voor twintig man, het is te hoog om een tafel te laten maken bij een timmerman, het is te hoog om gehandicapten dagbesteding te bieden. Maar het is ook te hoog, om goedkope medicijnen te kopen, want MSD, Bayer en al die concerns weten heel goed, dat onze verzekeringen vergoeden wat zij vragen. Dezelfde pillen en poeders worden in landen als Turkije verkocht voor een spotprijs. Een doosje pijnstillers? Dertig cent. Ook Acer weet dat. Een leuk laptopje kost hier tweederde van de prijs. Gereedschap? Een kwart, als het niet minder is.
   Moeten we dus blij zijn, met een hoger inkomen? Ik denk het niet. Als ons BNP stijgt, stijgen de prijzen evenredig. Zeker als je kindertjes hebt die alleen merkkleding willen dragen en ook als je vrouwen in Bangladesh wilt ontzien. Een gelijker verdeling van inkomen is niet eens een oplossing, want hoe meer wij kunnen kopen, hoe hoger te prijzen worden en de topsalarissen kunnen ook na enige nivellering nog smijten met geld.
   We worden geleefd door de multinationals. Ik ben zeker niet de eerste, die dat roept, maar het contrast tussen Nederland en Turkije, met name als het gaat om medicijnen en noodzakelijke levensbehoeften, is schrijnend. Dat wil niet zeggen, dat de Turkse markt zelf de kracht van onmisbare levensbehoeften niet heeft uitgevonden. Ook hier is kaas erg duur en vlees zelfs nog erger. En laten we eens naar zaken kijken als kaarsen en lampenolie, een noodzakelijke levensbehoefte: behoorlijk duur, want de stroom valt regelmatig uit.
   Nederland heeft nog een enorm ergerlijk kantje dat kapitalen kost: het aanharken. Een land met nog zo weinig natuur weet het te presteren, om niets zijn gang te laten gaan. Er is bijna geen plek te vinden, waar geen asfaltpad doorheen is gesmolten. Er ligt amper een stoeptegel verkeerd. Er is geen straat te vinden zonder een wirwar van witte strepen. Geen berm is puur natuur, geen boom staat op eigenhandig neerstorten. Alles is onder controle.
   Tot slot het Nederlandse materieel: nieuw, nieuwer, nieuwst. Openbaar vervoer: wij moeten goed zitten, mogen geen herrie horen, niet schudden en shaken. In het buitenland functioneren de bussen na onze afdanking nog dertig jaar. Vervoermiddelen van de overheid: een jaar, hooguit twee in gebruik en inruilen de handel. Vuilniswagens: glanzend strak in de lak, het visitekaartje van de onderneming, waarvoor de bevolking afvalrechten betaalt. De ontvangsthal van uw bank: een kunstwerk waarom niemand heeft gevraagd. Oranje brievenbussen in het hele land, omdat de rode niet overeenkwamen met de kleur van de nieuwe onderneming.
   Als alles perfect moet, aangeharkt, glanzend, geen ouderdomsverschijnselen mag vertonen (net als mensen zo'n beetje), een merk moet zijn en status moet uitstralen (lang leve de nep-industrie), dan kost ons leven ontzettend veel en zal ons salaris altijd te laag zijn. Want gaat dat een half procent omhoog, dan gaan de prijzen dat ook. De multinational is niet op zijn achterhoofd gevallen.
   Het is een systeem, maar ieder systeem is gebaseerd op en gemaakt door mensen en hun wensen. Als miljoenen mensen morgen zeggen, dat ze geen nieuwe iPhone meer nodig hebben tot hun oude kapot is, dan wordt het ding een stuk goedkoper. Als niemand nog geeft om een merkje in zijn kleding, dan wordt de prijs lager en heeft de nep-industrie niets meer te doen.
   Onze mentaliteit heeft een systeem gecreëerd en houdt dat in stand. Het is niet de wereld om ons heen, die ons dwingt te zijn zoals we zijn. Wij zijn zelf verantwoordelijk voor onze hang naar luxe en status. Iedereen weet, dat de Prada-tas, die over de Lange Nieuw loopt geen echte is. De echte loopt namelijk in de PC Hooft.
   Het huis, waar we over een paar weken zullen wonen, zat vol houten maaksels. Twee lage 'bedden' om op Turkse wijze te zitten, een tafeltje naast de voordeur, een kastje met groene en gele deurtjes, een wandrek voor borden, een salontafeltje. Alles zelf gemaakt door de vorige eigenaar Richard. Een man die hield van eenvoud en de natuur. Het was juist de uitstraling van dat oude Turkse huis en zijn eigenhandig gemaakte meubilair, dat ons zo aantrok. Zoals een toerist niet kan stoppen met het maken van foto's van pittoreske huisjes in Spanje of Griekenland. Prachtig allemaal, maar als de toerist weer thuis is, is hij de schoonheid van de eenvoud weer vergeten en komt terug in zijn dagelijkse leven, dat moet voldoen aan al die eisen van de moderne westerse maatschappij, waarin eenvoud gelijk wordt gesteld met armoede. Maar is het armoede of juist rijkdom, als je tevreden bent met eenvoud?

Even huizen kijken

   "Zo'n oud Turks huis in een klein dorp. Wit met een pannen dak, een veranda en een stuk tuin eromheen, dat zou ik wel willen huren."
   "Ik heb laatst in Inlice zo'n huis gezien. Ik dacht nog, dat is nou een perfect huisje en geweldig voor de honden, antwoordt Wilma.
   "Echt? Zullen we gaan kijken?"
   Een half uur later, ongeveer drie uur, zitten we in de auto en rijdt Ernst ons naar İnlice. Het is even zoeken, want Wilma kwam er toevallig langs, omdat ze verkeerd was gereden.
   "Nee, we moeten hier terug. Volgens mij was het dat huis," en ze wijst naar een klein wit huis met rood pannendak.
   We stoppen voor het hek, op een onverharde landweg. We lopen om het hek, dat met een hangslot is afgesloten. Het is een klein, traditioneel huis met veel grond erbij. Op een lager gedeelte lopen drie schapen. Wilma staat een minuut of vijf later met een paar mannen te praten.
   "Dit huis wordt niet verhuurd, maar dat daar verderop wel. Daar moet alleen veel aan gedaan worden."
   "Kunnen we daar kijken?"
   Ze vraagt het de mannen, die direct op weg gaan. Het huis is inderdaad niet af. Het dak lekt volgens de mannen en de meeste muren zijn niet gestuukt. De bovenverdieping is van buiten met een trap bereikbaar. Die is 'nieuw', in die zin, dat hij niet zo oud is als het onderhuis. Dat heeft, als we door de ramen kijken, nog de o

De Man

De bediende, vermoedelijk de baas van het kleine tentje, begroette ze hartelijk en aaide hun grote okerkleurige hond, die niet luisterde naar zijn commando 'sit'. Zijn baas en bazin vonden het niet nodig dit te herhalen. Ze bestelden iets zonder op de kaart te kijken. Toen een stel jongeren hun tafel verliet en de regen aan de rand van het piepkleine terrasje te hard werd, verplaatsten ze zich naar de vrijgekomen tafel tegen het raam.
   De man was broodmager en de vrouw flink mollig, maar hadden ongeveer dezelfde beperkte lengte. Zij had geblondeerd lang, geel haar, dat in een natuurlijke, maar ongekamde golf net over haar schouders hing. Ze was er te oud voor, ik schatte haar ver in de vijftig. Bij hem vermoedde ik stekeltjes, maar zijn hoofd was bedekt. Hun kleding was voddig, van de soort die je in de slechtere tweedehands winkel tegenkomt. Vale kleuren en lubberende manchetten. Haar jack was smoezelig geel, zijn vest met capuchon van een onbestemde donkere kleur, waaronder hij ook een muts droeg, veel te groot. Wij konden horen, dat het Engelsen waren, maar we zagen het ook. Het is niet uit te leggen, waarom Engelsen zo vaak aan hun uiterlijk herkenbaar zijn.
   Nadat het stel hun broodje had gegeten ontstond er een conflict. Geen geschreeuw of iets van dien aard, maar slechts een korte stemverheffing van de man, die in het platste Engels dat ik ooit heb gehoord zijn vrouw een verwijt maakte. Zij stond op en kreeg met moeite de riem van de hond te pakken, die onder de tafel was gaan liggen. Ze pakte het kleine, stoffen boodschappentasje dat ooit roze met bloemetjes was geweest en liep met de hond weg, de hoek om. De man bleef zitten en staarde daarna alleen nog voor zich uit. Als Ernst mij niet gewezen had op een kat, die verderop verwoede pogingen deed om een mus te vangen, maar niet kon kiezen welke, dan was mans gezicht aan me voorbij gegaan, maar ik kon het niet laten er steeds naar te kijken. Ik wees Ernst op een pand in dezelfde richting, zodat hij zou denken dat het me daarom te doen was. Ik maakte zelfs een foto, zonder dat hij het door had.
   Onder de capuchon zat een gezicht, dat een lege eenzaamheid uitstraalde. Het schreeuwde om aandacht en gelijk om een enorme afstand. De armoede van gedachteloosheid lag in zijn starende ogen. Zijn lippen waren scherp en verwrongen, toonden alle ellende van een heel leven van armoede, gevecht en ongeluk, liefdeloosheid. Had hij dat aan zichzelf te danken, of was de wereld over hem heen gevallen? Wat deed deze man, dit stel, midden in de winter in Turkije. Ze woonden er, dat was zeker, maar waarom? Net als wij, omdat het hier goedkoper is? Misschien werkte hij hier wel voor een Engels bedrijf dat jachten verhuurd of dat hotels bezit. Had hij een beroep geleerd of was hij al jong in een uitkering terecht gekomen. Zijn hele wezen zei eerder het laatste. Gelukkig was hij niet, op het moment dat ik hem gade sloeg, maar ik betwijfelde of hij ooit gelukkig was geweest in zijn leven. De rimpels en groeven in zijn gezicht verraadden een decennia lange ellende.
   Wij betaalden onze thee en het broodje döner en verlieten het terras. De man zat er nog, zonder zijn vrouw, en staarde nog steeds dezelfde kant op. Als ik hard had geblazen was hij wellicht als bordkarton omgevallen. Staren is de beste manier om innerlijke onrust, verlegenheid en een opgelaten gevoel te verbergen. Ik deed het als ik alleen naar een cafe ging en mezelf geen houding wist te geven. Als ik hoopte, dat iemand me aan zou spreken en mijn ongemakkelijke situatie zou beëindigen. Maar deze man durfde ik niet aan te spreken, omdat hij een onzichtbaar veld om zich heen had opgetrokken, dat wellicht dodelijk kon zijn.

Storm

De wind waait met een voortdurende valse alt door de elektriciteitskabels. Ik wacht op het ruimteschip en het naderende onheil dat ons te wachten staat. Het is niet koud en Ernst rookt zijn sigaret slechts met een dasje om. De kerstlichtjes op de veranda zijn kapot, Draai je een lampje los, dan gaat het hele snoer uit. Zeven lampjes waren al kapot, maar nu doen ze het allemaal niet meer. Op de helft van de sigaret gaat het licht overal uit. Het is aarde donker in heel Göcek. Achter het raam van verre buren zien wij een zaklamp bewegen. Het duurt dit keer niet lang. Ineens is er weer stroom en zie je precies, wat voor verlichting in de woningen aanwezig is. De tl lamp flikkert aan, de peer brandt direct op sterkte en de spaarlamp wordt langzaam feller. Een kijkje in de privacy van een ander.
   De honden zitten op onze schoot en kijken rustig maar met veel aandacht naar wat er over straat loopt. Een stel jongeren, meisjes en jongens, die druk praten. Een man met opgetrokken kraag en een klein plastic tasje. Een elektrische scooter met een te zware man, die zich geluidloos verplaatst. Angstaanjagend, die scooters. Ze besluipen, zijn er ineens, zonder dat je er erg in hebt. Ze worden in zo'n winternacht door het alt-huilende ruimteschip op aarde gezet en stelen de elektriciteit.
   De minibus naar Fethiye komt voorbij en zorgt voor een fontein van regenwater in de berm. Hij produceert een vreemd geluid. Dat kan niet veilig zijn, maar niemand schijnt het iets te interesseren, want eergisteren maakte hij ook al dat geluid. Het doet me denken aan de minibus waarin ik in 1988 zat. Toen al, dat weet ik nu, manipuleerde het ruimteschip het leven hier, want 90 graden naar links sturen en toch rechtdoor rijden, dat is niet van deze wereld.
   Dan komt de zombie. Iedere avond om deze tijd loopt hij met een emmer naar de afvalbak. Soms steken er dingen uit, die ik van deze afstand niet kan definiëren. Zijn armen zwaaien ongecontroleerd om hem heen. Hij is sterk, want de emmer zwaait mee. Zijn benen zijn krom en met het linker zakt hij weg, alsof zijn voet tot en met de enkel in het asfalt zakt. Zijn scheve romp trekt het been er na iedere stap met een zijwaartse draai weer uit. Als hij de emmer leegt, hoor ik een doffe dreun in de container. Hij kijkt zijn levering enige tijd na, alsof hij er zeker van wil zijn dan het stil blijft liggen, draait zich dan langzaam om en schuifelt terug, telkens het been uit het asfalt trekkend.
   Ik ril. De hond aan de overkant begint te blaffen en onze honden springen met een pijnlijk scherpe afzet van hun nagels van onze schoot en rennen naar het hek, blaffen mee. Zij weten niet waarom, want ze realiseren zich niet dat de zombie een zombie is. Ze reageren op de hond aan de overkant, die veel meer weet, net als de hond naast die van de overkant en vervolgens de honden in de wijde omgeving. Ze blaffen allemaal, tot ver op de berg, omdat de hond aan de overkant de zombie weer zag.
   Ernst maakt zijn sigaret uit en we gaan naar binnen. Daar is het aangenaam warm, maar nog hoor ik de valse alt en krijg kippenvel. Ik doe de gordijnen dicht. Voor de verandadeur zit geen gordijn en daarom laat ik de buitenlamp aan. In de verte klinkt de donder van een bliksem, die me is ontgaan. Hij heeft het ruimteschip niet geraakt. De wind trekt aan en de alt wordt ijzig onderbroken door een gierende sopraan, die abrupt stil valt. Ze lijkt gevangen, opgeslokt. Dan komt de alt weer terug, soms alsof ze iets vraagt, twijfelend, maar dan weer krachtig en zonder onderbrekingen. Een paar schoten verontrusten de kat, die rustig lag te slapen. Ze maakt ineens deel uit van mijn hoorbereik. Terwijl Ernst wegzakt in de aangename warmte van een kussen op de bank, spits Kato steeds haar oren als er weer een schot klinkt, dat in de bergen na echoot. Was het een hert, een vos? Hoe weet Kato, dat dit geluid gevaar betekent? Er is nooit op haar geschoten.
   De honden worden stil. Lang nadat de zombie was verdwenen, blaften ze nog. Om niets, of misschien om iets dat ik als mens niet kan waarnemen. Kato gaat verliggen en sluit haar ogen. Ventje kruipt tegen Ernst aan, die steeds harder snurkt en Noah gaat naar boven, naar bed. Ik luister gedwongen naar de alt, die nu steeds vaker onderbreekt. Haar missie is vervult, want haar kracht neemt af, ze raakt uitgeput. Die sopraan, opgeslokt door het moederschip, kan me niet veel schelen. Ik heb een hekel aan sopranen. Dan hoor ik de eerste gillende keukenmeid de hoek omkomen, samen met de gieren uit de bomen.
   De deur is dicht en de kachel brandt, mijn levende have slaapt volledig om mij heen en ik heb me gewikkeld in mijn warme kerstcadeau, bestand tegen alles. Laat het maar stormen.

Overheidje spelen

Om langer dan drie maanden in Turkije te verblijven is een verblijfsvergunning nodig. Al geruime tijd voor onze negentig dagen zijn verstreken melden wij ons bij de vreemdelingenpolitie, waar ons op het hart wordt gedrukt, dat een paar dagen voor het verstrijken van die periode de aanvraag kan worden ingediend. Een bekende uitspraak van Turken die geen Engels spreken of niet weten waarover ze het hebben is 'no porblem!'. Maar de enige zekerheid die je in Turkije hebt is, dat het dan juist een probleem wordt.
   Maandag zijn wij gestart met de procedure. Nou hebben wij het grote geluk, dat wij een auto hebben en dus in staat zijn om voortdurend van de ene kant van de stad naar de andere de rijden. Ga er vanuit, dat de meeste buitenlanders die niet hebben en alles met het openbaar vervoer moeten regelen.
   Per definitie is alles wat je moet begrijpen om een verblijfsvergunning te krijgen in het Turks. Op het kantoor van de vreemdelingenpolitie is één persoon werkzaam die Engels spreekt en die is meestal niet aanwezig. Bij andere overheidsdiensten spreekt niemand Turks. Het begint daardoor simpel:
   Op internet hadden we gelezen dat we een Turks belastingnummer moesten hebben, dus wij direct op  zoek naar het belastingkantoor en zo'n nummer opgehaald. Met dat nummer zouden we vervolgens een bankrekening moeten openen, maar na lang wachten in de bank bleek dat onzin. Je krijgt alleen een bankrekening met een Turks id-nummer. Maar dat nummer krijg je pas, als je een verblijfsvergunning hebt en daarvoor hebben we volgens internet een bankrekeningnummer nodig. Nee, regels zijn gewijzigd, zegt de bank, maar weet de overheid dat ook?
   We kwamen bij de vreemdelingenpolitie aan met ons paspoort, een kopie van dat paspoort met de namen van onze ouders erop (allemaal dood, dus wat heb je eraan?), een kopie van onze verzekeringspasjes, een bewijs dat we een inkomen hebben, een kopie van ons huurcontract en een Turks belastingnummer: 6 documenten. We wisten al dat we een N/TUR111 document moesten hebben om te bewijzen dat onze verzekering echie is, maar dat was onderweg (tussen haakjes: dat regelt Menzis razendsnel!!) Dat was al een hele verbetering, want in oktober kregen we nog te horen, dat we een Turkse ziektekostenverzekering moesten afsluiten. De regels variëren per ambtenaar per dag. Dan vullen we een formulier in, dat moet worden gestempeld in het gemeentehuis. Waar is dat? Ergens naast de grote Migros supermarkt, straatnamen en nummers daar doen Turken niet aan. Die kent Ernst, dus wij naar de supermarkt, redelijk andere kant van de stad. Geen gemeentehuis. Wij rijden, zoeken, rijden, schreeuwen naar elkaar, en vinden uiteindelijk een klein kantoor, dat het zou kunnen zijn, naast een andere grote Migros, verscholen achter bomen. In het kantoor wordt het zoeken naar de goede balie. Geen balie, maar uiteindelijk een kamer op de eerste etage waarin drie dames achter een bureau, waarvan er een een krabbel en handtekening zet, zonder iets te controleren, te kopiëren, iets in te voeren in een computer of wat dan ook. In principe had ik dus zelf ook die krabbel kunnen zetten. Met die handtekening kunnen we nu echter wel het bedrag betalen, dat op onze formulieren staat, bij het belastingkantoor, aan de andere kant van de stad.
   Vervolgens gaan met al onze paperassen terug naar de vreemdelingenpolitie, in de waan dat we nu alles hebben, precies zoals de mevrouw ons vertelde. Maar wij treffen het niet, want nu is meneer Steenkoolengels aanwezig en zegt dat we onze paspoorten bij een notaris moeten laten vertalen. Dat is toch wel de meest grote flauwekul die ik ooit heb gehoord, een internationaal document als een paspoort laten vertalen! Daarnaast moeten we een Konutta Kalanlara ait Kimlik Bildirme Belgesi formulier aanvragen in de woonplaats zelf bij de Muhtar. Dus voor de maandag zit onze Fethiye klus erop.
   De Muhtar in Göcek blijkt een oude man met een wollen muts, die geïrriteerd een heel klein kantoortje ingaat, met achter zijn bureau een bed en een kappersstoel. Hij werd gestoord in zijn dagelijkse bezigheid: dammen. Hij produceert een formulier, dat eruit ziet als een bewijs van inschrijving uit de jaren '30, waarop drie stempels en twee pasfoto's van het echtpaar in kwestie. Indrukwekkend, maar hij maakt geen kopie, slaat het nergens op in een computer of wat dan ook. De Muhtar heeft dus een document gecreëerd, dat geen enkele functie heeft en ook niet zal krijgen, waarop wederom onze gegevens staan: naam, geboortedatum en adres in Turkije. De vertaling van sommige documenten is hylarisch: 'een solide kopie van de identiteitskaart' of 'de identiteit van de leverancier'.
   Als Ernst de lijst verplichte bijlagen nog eens doorneemt ziet hij, dat we het paspoort niet moeten laten vertalen, maar dat we een kopie door een notaris moeten laten afstempelen. Tuurlijk, alleen een notaris is in staat om te zien of de kopie wel daadwerkelijk een kopie van dat specifieke paspoort is. De onzin ten top. Ach, en dan vergeet ik nog het echte aanvraagformulier voor de verblijfsvergunning, het formulier der formulieren, het opperformulier: dat kan de vreemdelingenpolitie niet leveren, daarvoor moeten we naar het Tourist Office. Die staan ons verbaasd aan te gapen en adviseren ons op internet te zoeken. Juist, daar vinden we het, zij het dat we nog lang moeten zoeken voordat we een printbare versie vinden.
   Vandaag gaan wij met onze twee boeken (elk een versie, in opdracht van de ambtenaar opgeborgen in zelf aan te schaffen plastic klemmapjes, overeenkomstig het getoonde voorbeeld, anders accepteren ze de boel niet) naar de vreemdelingenpolitie en hopen dat een eventuele nummer vier van de medewerkers niet nog andere formuliertjes heeft verzonnen, die hij graag wil zien. Je weet maar nooit.
   Toen ik nog een klein meisje was, speelde ik postkantoortje met het 1845 spel (ik meen dat het een jubileumuitgave was van de Raiffeisenbank). Er zaten een heleboel interessante papiertje in, nep bankbiljetten, formuliertjes enzovoort. Daarbij haalde ik nog wat enveloppen en andere moeilijk uitziende troep uit de prullenbak en dan was mijn kantoor compleet. Als aanvrager vind ik die vreemdelingenpolitie maar knudde, maar als ambtenaar zou ik er mijn hart kunnen ophalen! Ik zou best nog eens overheidje willen spelen.