Geloof het of niet, een 20% recencie

Zo nu en dan koop ik een boek via Bol.com, omdat de bijna driehonderd titels die ik van mijn dochter kreeg nogal in de vermaaksfeer zitten, maar ik hoef niet zo vermaakt te worden. Twee weken geleden kwam ik bij de e-boeken 'God als misvatting' (2006) van Richard Dawkins tegen, een argumentatie over waarom God niet kan bestaan. Omschrijving: ...is niet meer weg te denken uit het debat over geloof, godsdienst en het al of niet bestaan van God. En: ....komt Dawkins met logische verklaringen voor de meest lucratieve dwaalleer... Wouw, dat wil ik lezen!
    Als agnost zou me een beetje meer kennis van zaken wellicht over een streep kunnen trekken. En dus ging ik aan het lezen. Een ellenlang voorwoord over 'dit' boek, waarin weerlegging van de kritiek op eerdere uitgaven en de vele misvattingen over zijn argumentatie wordt gevolgd door een inleiding met een vervelende opsomming van wat ik in de volgende hoofdstukken kan verwachten, alsof ik dat al lezende niet zal bemerken.
    In het eerste hoofdstuk bepaald RD de Godhypothese van Dawkins (GHD): 'Er bestaat een bovenmenselijk, bovennatuurlijk wezen dat doelbewust het universum met alles erin, inclusief ons mensen, heeft ontworpen en geschapen'. Het is voor het eerst dat ik verneem, dat iedere gelovige op deze wereld deze hypothese aanhangt. Volgens mij is geloof net zo divers als de diversiteit van mensen op deze wereld. Blunder 1 is geschapen.
    RD doorspekt zijn tekst met 'in dit boek...', 'dit boek zal...' en '...wat dit boek...'. Kennelijk mag ik niet zelf bepalen wat de tekst met me doet, want dat kauwt RD voortdurend voor, zodat er geen misverstand kan bestaan over zijn bedoelingen en de uitwerking op de lezer, ook al benaderen zijn woorden zijn doelstellingen absoluut niet. In tegendeel, zijn argumenten zijn zo ontzettend zwak en bij vlagen infantiel, dat je juist meer in een God gaat geloven. Ergens word ik ook nog uitgemaakt voor een armoedzaaier, een lafaard, ruggengraatloos als hij het agnosticisme bespreekt.
    De armoede van het agnosticisme: Er is niet mis met mensen die een agnostisch standpunt innemen in gevallen waarin het ons ten enenmale ontbreekt aan bewijs. Dan is het zelfs een redelijk standpunt. (...) Maar hoe zit dat met het bestaan van God? (...) Dat we het bestaan van iets kunnen bewijzen noch weerleggen, wil niet zeggen dat bestaan en niet-bestaan op voet van gelijkheid staan. (...) ...de beschikbare bewijzen en redeneringen zullen hoe dan ook een inschatting van de waarschijnlijkheid van zijn bestaan opleveren die bij lange na de vijftig procent niet benadert. Daarmee zegt RD dus, dat men niet mag twijfelen aan welles of nietes als er voor een kant van een zaak meer argumenten of bewijzen te vinden zijn dan voor de andere kant. Blunder nummer 2.
    Andere blunders of blundertjes, teveel om op te noemen, gooi ik voor het gemak even op een hoop als blunder 3. RD duikt namelijk in het verleden en citeert allerlei beroemdheden uit de geschiedenis, levend in een tijd (lang) voor het Darwinisme. Ofschoon in de oudheid ook al sprake was van geloof in een verschillende vormen van evolutie, werd het woord evolueren voor het eerst in zijn huidige betekenis gebruikt in 1826. Om mensen als Anselmus van Canterbury (1078) te citeren is wel een heel beroerd gekozen strategie om de kromheid van de argumentatie voor het bestaan van God aan te tonen. Niet alleen diept hij vreemde argumentatie op uit het verleden, dat volkomen werd beïnvloed door gebrek aan wetenschap, hij somt ook nog een aantal uitspraken op van mensen in het hier en nu, die zo dom zijn, dat aan het niveau van hun intelligentie mag worden getwijfeld. Natuurlijk kan je overal in de wereld waanzin vinden als je zoekt, maar je moet langer zoeken naar slimme redenaties, die een brein doen twijfelen. Die gaat RD in zijn boek uit de weg, wellicht omdat het dan te ingewikkeld wordt om deze te weerleggen of simpelweg omdat hij ze niet kan weerleggen. Op dat moment zou zijn eigen armoedige agnosticisme aan het licht komen. Maar zaken opsommen als "God houdt van je, hoe kun je zo harteloos zijn om niet in hem te geloven? Dus God bestaat" of "De meerderheid van de wereldbevolking gelooft niet in het christendom. Dat is precies wat Satan in de zin had, dus God bestaat." is kleinzielig.
    Blunder 4 tenslotte: RD haalt kerk en geloof volledig door elkaar, ziet niet dat geloof in God een persoonlijke zaak is, waarbij de God allerlei verschillende gedaantes of vormen kan hebben. Het ietsisme lijkt hem onbekend. Natuurlijk zijn er nog altijd religies (kerken) die een conservatief Godsbeeld neerzetten, de bijbel of koran letterlijk nemen, maar er zijn er nog veel meer, die ook het geloof hebben laten evolueren tot vorm die in de 21ste eeuw beter past. Dat zijn al die persoonlijke Goden, soms met maar één volgeling, die zijn gecreëerd met de kennis van onder andere de evolutie. RD mag zijn GHD hebben bepaald, maar zo gelooft het merendeel van de gelovigen niet.
    Het is jammer, dat het boek zo infantiel slecht is, een trapperij is geworden zonder kop of staart, een verzameling citaten en meningen die hun doelmatigheid verliezen omdat ze net de plank misslaan. Het maakt in feite het atheïsme bespottelijk en dat is net zo kwalijk als het geloof in (een) God bespottelijk te maken.
    Na 120 bladzijden, zo'n 20% van het boek, kon ik niet meer verder lezen, omdat het niveau met iedere bladzijde daalde. Zonde van mijn geld. Het leert me, dat ik eerst recencies goed moet lezen voor ik weer een boek koop.

Natuurlijke selectie

Evolueert de mens nog? Die vraag werd gisteren gesteld in Focus (NTR). Sherpa's wonen op grote hoogte (3.500 meter) en ieder normaal mens zou op die hoogte zuurstofgebrek hebben, maar Sherpa's niet. Eerst dacht men dat hun hemoglobine gehalte dan wel hoger zou zijn, maar dat bleek niet zo. Onderzoek wees uit, dat zij een veel fijnere vertakking van de bloedvaten hebben, waardoor het lichaam meer zuurstof uit het bloed kan opnemen. Het is de aanpassing van het menselijk lichaam aan zijn omstandigheden, zoals ook de mens zich met zijn lange benen aanpaste aan de vlakte, toen bossen in zijn woongebied verdwenen. Het antwoord is dus ja, de mens evolueert nog steeds. Dat is het beste te zien in gebieden met barre omstandigheden.

   De evolutie is een interessant gegeven. Ik zat meteen met de vraag, of het denkvermogen van de mens en zijn kennis ook invloed hebben op de evolutie. Niet in combinatie met bijvoorbeeld de medicijnen die wij hebben uitgevonden waardoor wij langer blijven leven, of de wetenschap dat bepaald voedsel beter is dan het andere, maar puur het denken. Neem bijvoorbeeld godsdienst.
   Er was een tijd dat de mens niets wist van zijn afkomst, niets wist over DNA, niets wist over de evolutie. Waar kwam hij vandaan en waar ging hij naartoe? Geloof in een hiernamaals (overal op de wereld te vinden) en een God was normaler dan atheïsme. Sinds Darwin weten we wie en wat we zijn en hebben veel mensen een hard hoofd in een God en een hiernamaals. We maken deel uit van de natuur, evolueren en zullen tot stof wederkeren, net als dier en plant. Ook voor wie nog steeds in een God gelooft, is de invloed van het atheïsme minstens zo groot, dat twijfel kan toeslaan.
   Voor rotsvast geloof komt dan een angst in de plaats. Die angst heb ik op veel manieren om me heen gezien, maar die werd pas herkenbaar na een ernstige ziekte. Een paar voorbeelden. Een man heeft zijn leven lang last van zijn maag en is bovendien een behoorlijk hypochonder. Op zijn 69ste komt zijn grootste angst uit: hij heeft angina pectoris, net als zijn vader en opa, die eraan stierven. De man sterft echter niet. Hij krijgt vijf bypasses en wordt uiteindelijk 85. Vanaf zijn 69 ste jaar heeft hij bovendien nooit meer last van zijn maag gehad en behalve dat hij zijn hartslag goed in de gaten hield, heeft hij nooit meer gefantaseerd over enge ziektes. Hij had zijn enge ziekte gehad en die overleefd. Een vrouw die eeuwig kwalen had, van migraine tot darmopstoppingen, er was altijd wat. Rond haar 50ste krijgt ze borstkanker, maar gelukkig, ze geneest. Sinds haar operatie heeft zij nooit meer klachten en voelt zich prima. Ze is opgewekt en geniet van het leven.
   Ja, ik moet natuurlijk met meer voorbeelden komen, maar dan wordt het zo'n lang verhaal. Waar ik naar toe wil is, dat de menselijke angst om ziek te worden en dood te gaan kennelijk verdwijnt op het moment dat die ziekte er is. Dan slaat de angst om in het gevecht om te blijven leven. En dan ook weet men waartegen men vecht. Er is duidelijkheid. Gezond zijn is daarmee in feite ongezonder dan ziek zijn, want inmiddels is al bewezen dat stress en angst een slechte uitwerking hebben op onze lichamelijke gesteldheid, op hart en bloedvaten en zelfs kankercellen kunnen aanzetten om zich te vermeerderen.

   Mensen die actief een gevecht leveren voor een gezond lichaam zijn wellicht niet beter af dan mensen die alles gelaten op zijn beloop laten, want het gevecht zelf kan in het kader van de angst worden geplaatst, terwijl de gelatenheid juist laat zien dat iemand die niet heeft. En is het niet beter om onze kinderen weer met een God op te voeden, om hun angsten tot het mimum te beperken? Je kan nog verder gaan: in het kader van de natuurlijke selectie zou het aantal angstloze mensen op den duur steeds groter moeten worden en de mensheid overheersen. Dat kunnen dan bijvoorbeeld de rokers, drinkers of dikke mensen zijn, maar weer niet als je door stress rookt, drinkt of teveel eet.
   Een ding staat vast: behalve als men de adrenaline nodig heeft om te vluchten of te reageren op een gevaarlijke situatie, is angst een kwalijke factor voor ons lichamelijk welzijn. Een constant verhoogd adrenalinepeil (stress) leidt tot ziektes. Wat dat aangaat kan ik alleen maar zeggen: wat moet komen komt toch wel, of je er nu bang voor bent of niet. En dus, wees niet bang, want dan komt het nog sneller.

Alpha gedrag

Toumai

Vroeg in de avond staat ons beeldscherm in de savanne en holt een blonde Engelse zwetend in onze richting. Ze vertelt buiten adem, dat wij onze vacht verloren om te kunnen zweten en zo onze lichaamstemperatuur regelen. Aan de hand van botten van de Toumai, een verre voorvader die 6 á 7 miljoen jaar geleden in het gebied leefde waar zij nu rond holt, laat ze ons weten, dat deze aap al rechtop liep. Door droogte maakten bossen plaats voor graslanden, de savanne, en om te overleven moesten we hard en langdurig kunnen rennen. Ons DNA komt voor meer dan 99% overeen met die van de chimpansees, ofschoon wij niet eens rechtstreeks van hen afstammen. De tak splitste zich al veel eerder.
   De Engelse vertelde het verhaal van onze schepping, zonder appel en zonder rib, maar wel met botjes, die aantonen hoe de voet aan de enkel zat. Veel dingen wist ik al, maar bijvoorbeeld niet, dat de mens zich met zijn smalle middel en lange benen zo aanpaste aan het landschap, dat hij van alle zoogdieren de langste afstand kan hollen.

   Een indiaan in het hart van een oerwoud zal zo zijn eigen verhaal hebben over zijn origine. Ik begrijp dat, want daar is geen boek te vinden. Maar in de westerse wereld zijn er nog mensen die geloven in Adam en Eva. Dat begrijp ik niet. Zij gaan hardnekkig voorbij aan de wetenschap om zich vast te klampen aan een oud testament, dat inderdaad stokoud is. Het zijn waarschijnlijk dezelfde mensen, die homofilie zien als een ziekte en de straf daarop verwachten in de hel.
   Hardnekkigheid kom ik regelmatig tegen. Als een mens tegen beter weten in stug zijn gelijk wil behouden, dan leidt dat vaak tot liegen. Zo had ik ooit een man, die werd betrapt met zijn vriendin, maar zelfs toen nog bleef ontkennen dat hij vreemd ging. Ik dacht dat hij leed aan een bijzondere afwijking, maar bij nader inzien is die niet zo bijzonder. In tegendeel, hele massa's lijden aan de ziekte.
   Even geleden kreeg een aantal bewoners niet het referendum waarom het had gevraagd. De verordeningen maakten dat onmogelijk. Maar natuurlijk werd de gemeente de zwarte piet toegespeeld. Deze had de regels maar aan zijn laars moeten lappen en de kranten hapten daar heerlijk op door met leugen op leugen.
   Als de moordenaar van een meisje met behulp van DNA kan worden terechtgesteld, dan juicht de in Adam en Eva gelovende vader hard om de techniek, die hij elders negeert. Als de referendum aanvrager geen lelijk bouwsel in de achtertuin van de buren wil, zal hij wensen dat de bouwverordeningen in acht genomen worden. Verordeningen die hij elders negeert.
   Een antwoord op de vraag, waarom mensen hardnekkig volhouden in hun ongelijk is waarschijnlijk verlies. Allerlei vormen van verlies. De Godvrezende is niet langer superieur aan al het andere in deze wereld, maar wordt gedegradeerd tot een kleine schakel in het hele proces, een speling der natuur. Hij is niet uitverkoren, noch bedoeld. En daarmee verschilt hij niet van de homo en de atheïst. De referendum aanvrager verliest de macht over het stuur en is uitgespeeld. Hij heeft niet meer rechten dan een ander, ook al schreeuwt hij nog zo hard. Lukt het niet te winnen met feiten, dan komen de leugens.
   De vreemdganger verliest ook. Hij kan niet vreemdgaan zonder de bestaande relatie en dus grijpt hij naar leugens. In feite streeft hij, als een rechtgeaard alpha mannetje, naar veelwijverij. Misschien is het aanvankelijk een troost voor de partner, dat het helemaal de bedoeling niet is om haar te dumpen, maar lang zal dat niet duren.

   Wij zijn geëvolueerd. Eh ja...lichamelijk dan. Onze voeten laten ons een marathon lopen en onze handen zijn in staat alles te maken wat ons nieuwe stukje hersens heeft bedacht. Maar in de hersenstam zit nog steeds ons oergoed. Onze zoogdierenbiologie, die strijd om macht, om gelijk, om veel vrouwtjes. Bij de een wat meer dan bij de ander, dat dan weer wel.