voor Duitsland

Donderdagavond, Pauw en Witteman, een discussie over herdenken. Wie, wie niet, waarom, waarom niet? Adriaan van Dis houdt het helemaal bij de Tweede Wereldoorlog en de Nederlandse slachtoffers. De burgemeester van Vorden, Henk Aalderink vindt dat ook gesneuvelde Duitsers herdacht mogen worden. Van Dis is van mening dat de herdenking dan verwaterd, verloren zal gaan. Hoezo Duitsers? Laten ze dat in Duitsland maar doen.
   Dat kan niet. Stel je voor dat Duitsland gesneuvelde nazi's gaat herdenken. Met een algemene herdenking is er geen onderscheid te maken tussen goed en slecht. Al die kinderen, die verplicht de Hitler Jugend in gingen, die nog voor ze volwassen werden stierven aan het front, voor hen is er geen herdenking. Nog steeds is Duitsland het land, dat met sterk klittenband vast zit aan een vreselijk verleden. Op scholen wordt zoveel informatie over de foute rol in de oorlog gegeven, dat de jeugd er daas van wordt. Je zal maar steeds moeten horen, hoe slecht je voorgeslacht was. Je zal maar steeds zo'n schuldgevoel met je mee moeten dragen. Je zal maar steeds, iedere keer dat je zegt Duits te zijn, dat klittenband op je rug voelen trekken. Duitsland herdenkt zijn fouten, zijn slachtoffers, maar niet zijn (kind)soldaten, die de dood werden ingejaagd.
   Van Dis kan praten wat hij wil, maar de narigheid hield niet op bij de Nederlandse grens. Het is te makkelijk om de Duitser in algemene zin de schuld te geven. Was van Dis, vaderlandlievend als hij is, in staat geweest de indoctrinatie van de Nazi's het hoofd te bieden? Wie zijn wij om het Duitse volk te veroordelen, dat zonder loyaliteit aan haar machthebbers een arrestatie en mogelijk de dood tegemoet kon zien? Makkelijk praten, achteraf. Zelfs een NSBer was geïmponeerd door het machtsvertoon en koos de veiligste weg.
   Een held zijn in vredestijd is heel makkelijk. Maar al die helden staan op een afstand toe te kijken, als iemand door zinloos geweld in elkaar wordt geramd. In Srebrenica waren Nederlandse helden ook ver te zoeken. Een soldaat volgt orders op. Een soldaat mag zelf niet nadenken, oordelen of ingrijpen. Doe je niet wat je is opgedragen, dan wordt je gestraft. In WOII gedood. Ga er maar aan staan.
   Wie herdenkt de Duitsers, die als slachtvee naar het front werden gestuurd? Wie durft te beweren, dat die mannen en kinderen daadwerkelijk vochten voor een ideaal? Wie durft te zeggen, dat die mannen en kinderen hun leven minder belangrijk vonden dat hun land? En wie herdenkt de Duitsers, die werden aangegeven door hun geïndoctrineerde kinderen of door hun buren, omdat ze geen nazi waren en het ook nooit wilden worden? Wie herdenkt de oudoom van mijn dochters, Emile Schäfer, die als jonge soldaat de dood vond in de oorlog? Wie denkt er nog aan zijn zus Anna, die in Nederland woonde en haar Duitse nationaliteit inzette om mensen uit de gevangenis te krijgen?
   Ik moet van Dis vertellen, dat Duitsers ook mensen zijn. Dat het niet uitmaakt, welke soldaat er in een graf ligt. Alle soldaten volgden orders op. Zij die het niet deden, werden gefusilleerd en kwamen ook in een graf terecht. Wij zijn een verenigd Europa geworden en daar hoort de verzoening bij, die Henk Aalderink nastreeft. Ik zou ook de omweg kiezen, langs de graven van de Duitsers, al is het alleen maar omdat ik mijn naasten lief heb. Het is onzin om te stellen, dat de herdenking daarmee afbrokkelt. Hij versterkt juist, verbroedert, verbreedt en laat zien, dat vergiffenis en liefde alles kan overwinnen.

De islamitische democratie

Vrouwenrechtenactiviste Hanan Shamoun beweerde gisteren bij Pauw en Witteman, dat je in de Arabische wereld niet moet denken aan zaken als democratie. Deze westerse kijk op de inrichting van een staatsbestel is volgens haar onjuist, met als argument, dat democratie een langdurig groeiproces is. Het westen heeft daar kennelijk, op Shamoun afgaande, de kans voor gekregen en de Arabische wereld niet.

   Deze stelling is niet terecht. Ten eerste bestaat ieder deel van de wereld even lang en kan men niet stellen, dat de westerse democratieën zich verscholen achter ondoorzichtige muren. Een dictatuur is het meeste gebaat bij het dom houden van zijn volk. Een goed voorbeeld van iemand in de islamitische wereld die niet die behoefte had was Atatürk, ofwel Mustafa Kemal, de man die na de eerste wereldoorlog het huidige seculiere Turkije stichtte. Behalve scheiding van kerk en staat en een nieuwe grondwet, zorgde Atatürk voor tal van hervormingen, als het vervangen van het moeilijke Arabische schrift door het Latijnse en het invoeren van familienamen. Hij liet duizenden scholen bouwen en maakte basisonderwijs gratis en verplicht.
   Er is geen enkele reden te noemen waarom Assad en zijn voorgangers, net als dictators in andere (Noord-Afrikaanse) landen, niet deze weg hadden kunnen kiezen voor hun volk, behalve dan om de absolute macht in handen te houden. Een macht die, dat moet gezegd, de invloed van de fundamentalistische islam op het dagelijks leven binnen de perken moest houden. Maar gelijktijdig was het mogelijk geweest om een bevolking middels onderwijs 'op te voeden' richting democratie. Grote vraag is wel, of een overwegend islamitische bevolking zich kan neerleggen bij een seculier staatsbestel. Het laatste laat zich gezien de recente ontwikkelingen in Egypte en Tunesië betwijfelen.
   Maar niet alleen die landen kampen met de oprukkende kerkelijke invloeden. Ook in Turkije, onder het regime van de gelovige Erdogan, verstevigt de macht van de islam zich meer en meer. Turkish Airlines bant alcoholische dranken, legerofficieren verdwijnen zonder of met nep processen zomaar 18 tot 20 jaar in de gevangenis en telefoongesprekken van mensen met buitenlandse familie of contacten worden afgeluisterd op trefwoorden en zo nodig vertaald. Een foute mening: de cel in. Het leger, groot voorstander van de seculiere staat, heeft geen top meer en de overgebleven hoge rangen trachten zo snel mogelijk af te treden, uit angst ook in het spel betrokken te worden. Binnenkort worden de gemeentes opgeheven en valt heel Turkije onder direct gezag van de president, die slechts wordt gecontroleerd door zijn stromannen.

   Er wordt geklaagd over enorme prijsstijgingen, over steeds grotere bureaucratie en onmogelijk op te volgen regels ten aanzien van handel en verkeer, maar als de gemiddelde Turk wordt gevraagd op wie hij stemt, dan is dat op 'de grootste', Erdogan. Het verband daartussen dringt bij het volk niet door. Een veel kleinere, goed opgeleide bovenlaag van de bevolking houdt zijn hart vast en ziet zijn land langzaam afglijden in verkeerde richting. Critici worden vermoord.
   Is een democratie mogelijk in een islamitisch land, dat is de grote vraag. Als een volk het belang van een seculiere staat niet begrijpt of inziet, dan waarschijnlijk niet. Alle inspanningen van Atatürk kunnen simpelweg om zeep geholpen worden door één man, omdat die macht wenst. En macht is snel verkregen: speel in op het gemoed van het eenvoudige volk, verhef hun religieuze waarden tot wet en de dictator is een feit.

De overgevoelige Nederlander

Mijn lichaam had nogal eens de gewoonte vreemde fratsen uit te halen, die voor huisartsen niet duidelijk waren. Ik belandde dan een aantal dagen voor de zekerheid in het ziekenhuis, ter observatie. Ik schrijf had, want de laatste twee, drie jaar mocht ik na een foto of onderzoek meteen weer haar huis, en dat wil ik graag zo houden. Afkloppen.

     Natuurlijk schrikt de hele goegemeente bij zo'n opname, tot ze naast mijn bed staan en begrijpen, dat het weer eens niets voorstelt. Het bezoek bestaat voor een groot deel uit kankerlijers. Dus toen Susanne binnenkwam, de laatste keer, verwelkomde ik haar met een grote lach: 'Hé, nog zo'n kankerlijer!' riep ik haar toe  (want mijn broer en een andere vriendin waren er al) en we omhelsden elkaar warm. Het bezoek aan de overkant van de zaal keek geschokt en boos in onze richting. Dat is kennelijk geen taal.

     Over kanker doe je zwaar! We mogen het woord inmiddels uitspreken, maar voor de rest is het een serieuze zaak en moet je er niet mee spotten. Dat zo langzaamaan een op de vijf mensen kanker krijgt en het een volksziekte is, dat maakt niet uit. Wij Nederlanders lijden graag en komen het liefst met ons verhaal op de televisie. Meestal zijn dat juist de overlevers, die god op hun knieën mogen danken dat ze hun verhaal nog kunnen doen. De echt lijdende terminale patiënten hoor je niet (meer). Shit, verkeerd grapje.

     Theo Maassen maakt ook van die 'verkeerde' grapjes, die de gevoeligheid van de Nederlander raken. Zo had hij het over de massaal op de PVV stemmende Volendammers, terwijl de enigen met een afwijkende huidskleur in die gemeente de slachtoffers van de cafébrand zijn. Humor is een kwestie van smaak, maar ik hoor dat liever dan die teksten over poep, pis en neuken, die bewijzen dat de cabaretier in een vroeg ontwikkelingsstadium is blijven hangen. Daar bezondigt Theo zich ook aan, daar niet van, maar hij heeft toch ook wel rake grappen en observaties. En die over de huidskleur in Volendam is absoluut leuk. Leuk omdat hij relativeert. Theo weet echt wel, dat niemand op een verbrand lijf zit te wachten, maar als we over de narigheid in het leven geen grap meer mogen maken, dan kunnen we net zo goed direct in onze kist gaan liggen. Hoe zwaarder je trekt aan je eigen sores, hoe erger het wordt. Lach mee en bedenk, dat dergelijke grappen een verbrand uiterlijk bespreekbaar maken, dat er acceptatie is, en wees blij dat de verminking niet stiekem, achter je rug om wordt befluisterd. Wees trots op je narigheid, die laat zien wat jij hebt doorgemaakt en hoeveel kracht je had om dat allemaal te verwerken. Het is een verademing als iemand de boel eens relativeert.

     Pauw en Witteman dachten de cabaretier te moeten onderwerpen aan een kruisverhoor over zijn grappen, zoals zij een politicus ondervragen over zijn standpunten. Vreemd genoeg ging Theo Maassen nog serieus op alle vragen in ook. Waar was zijn humor ineens gebleven? Kennelijk zit die niet spontaan in zijn hoofd, maar is dat een zwaar denkproces. Ik zie ineens geen man meer staan, die zijn geestigheden en spitsvondigheden uit zijn mouw schudt, maar iemand die een jaar lang zit te blokken op 'grappig zijn'. Misschien verklaart dat ook, waarom ik zelden naar cabaret kijk. Ik vind het allemaal te gemaakt. Ik zat te wachten tot Theo zou zeggen, dat hij toch wat uitkijkt met grappen over de Islam, omdat hij geen zin heeft om nu al die andere Theo achterna te gaan. Bovendien, hij is tegen persoonsbescherming, liet hij weten. Valt allemaal op zijn plek. Nou maar hopen, dat de Volendammers hem niet kielhalen.