Rotzooi dat groente heet

In 'Sam' hebben we geen fornuis, maar een elektrische hapjespan, een frituur en een magnetron die ook nog oven en grill bleek te zijn. Meer dan genoeg om een Turkse hap te maken voor mijn gaste. In de Vomar koop ik kipfelet, courgette, aubergine, paprika, tomaten, uien, platte peterselie, turkse yoghurt, komkommer, knoflook, rucola...en ik zoek bulgur. Met een redelijke Turkse gemeenschap in IJmuiden moeten ze dat toch wel ergens in de schappen hebben? Nee, ik kom naast de couscous en de rijst nog wat modernistische rotzooi tegen, waarover mijn dochter heeft verteld, maar geen bulgur. Dan maar couscous.
   Op het aanrecht glimmen de groenten me tegemoet. Ik pak het grote mes (want als ex van een kok snij ik niet met aardappelmesjes) en zet kracht om door de taaie schil van de aubergine komen, maar snij daarmee bijna mijn plank doormidden...het ding is zacht als boter! De courgette biedt ook geen enkele weerstand. Van de uien moet ik niet huilen en de kip, die als een te slap drilpuddinkje op de plank ligt, laat zich met zoveel gemak vierendelen, dat ik mijn mes niet vuil had hoeven maken. Met mijn wijsvinger kan ik er een gaatje in prikken.
   Ik verhit de olie en roerbak de kip, daarna gaan de groenten erbij, op volgorde van de benodigde baktijd. In de pan ontstaat een laag vocht, terwijl die roch op de hoogste stand staat. Dat is niet de bedoeling, maar afgieten gaat niet met zo'n ding aan een snoer. Ik vloek wat en leg me erbij neer, pak de peterselie en wil gaan hakken, maar er valt niets te hakken. De stelen zijn zo dun, de blaadjes als tere vliesjes, die je nauwelijks kan aanraken of ze scheuren. Van het hele pakje peterselie blijft gesneden nauwelijks iets over.
   Als ik de komkommer rasp, loopt het water eruit. Ik kon natuurlijk niet zo'n handig Turks komkommertje krijgen van een centimeter of twintig, lekker stevig en smaakvol. In de Vomar waren ze allemaal identiek. Dat vind ik zo knap van die telers! Ons lukt dat niet in de groentenruin. Onze komkommers zijn allemaal krom. En hier op de markt zijn ze ook allemaal verschillend van grootte en vorm. Ik giet het raspsel af en doe het in de yoghurt, dan twee tenen knoflook en zout. Heerlijk rucola! Ik stop een blaadje in mijn mond en proef na enig kauwen de bekende smaak, maar dat is dan ook alles. Het brandt niet, prikkelt niet eens, wat een laffe boel.
   Na het eten schaam ik me voor mijn maal. Kraak nog smaak zat eraan. De peterselie is in de laatste minuut dat ze meegaarde gesmolten en nergens meer te proeven of te vinden en de kip was alleen herkenbaar aan de vleesstructuur. De rest werd een ondefinieerbare massa.
    Een dag later blijf ik ziek in bed en kook tien dagen niet. Mijn dochter brengt me eten als ik weer een beetje trek krijg. Daarna kijk ik weer eens in de koelkast en zie een half pakje felgroene rucola in de la liggen. Hoe is dat nou mogelijk? Stevige, smaakvolle rucola is namelijk heel slecht te bewaren. Dat is na twee dagen snot, tenzij je het in nat papier wikkelt, in een plastic zakje stopt met wat water onderin, een zakje omgekeerd over het loof doet en rechtop in de koelkast zet. Deze jonge blaadjes hadden de nacht niet eens moeten overleven. Ik haal het folie van de halve aubergine, die wel bruin zal zijn, maar nee, nog helemaal geel! Een échte aubergine verkleurt direct na het snijden al.
   Afgezien van de smakeloosheid van die jonge vormvaste groente, moet die rommel absoluut zijn behandeld met een goedje, dat rotting tegengaat. Wat eten we in Nederland voor middeltjes, telkens als we een hap 'gezonde groente' in ons mond stoppen? Moet dit vitaminen opleveren? Ik ben enorm geschrokken van die ene maaltijd. De overheid maakt zich druk om zout, maar vliegt over de kwaliteit van onze groente heen, terwijl zij het eten ervan propageert. Maar wat eten we dan? Chemicaliën?
 

De botanicus en de grazige

Zet mij in een laboratorium, tussen de reageerbuizen, microscopen en allerlei andere apparatuur, het speelgoed waar ik als kind limonade in mengde...

   Zet mij voor het bord van een volle collegezaal, waarop Einsteiniaanse formules voor mij een prachtig behang vormen...

   Zet mij in een OK, waar de ogen van een vrouw me vragen de scalpel te pakken van een tafel vol met chirurgisch staal, dat me voorkomt als een uitgebreide nagelverzorgingsset...

   Vraag mij wat ik vind van de mening van Richard Tol over de klimaatveranderingen, terwijl ik mijn open haard aanmaak...

Met een paar van zulke voorstellingen is vrijwel ieder mens in staat zichzelf als een volkomen onbenul neer te zetten. En dat is terecht, want het merendeel van de mensheid bestaat uit volkomen onbenullen. Zelfs de laborant, de hoogleraar, de chirurg en de klimatoloog hebben in een richting geleerd, die hen geen gezag verleent binnen andere vakgebieden. Kennis en kunde zijn bij ieder mens beperkt, maar de grootte van de perken, de tuinen die mensen bewandelen, is heel verschillend, net als de beplanting, de inhoud. De een neemt genoegen met onkruid, gras en madeliefjes of betegelt het gehele oppervlak, de ander plant geraniums en maait zijn gras, of zet er een Albizia Julibrissin in en vervangt het gramineae geleidelijk tot een botanische tuin ontstaat. Stilstand of groei, ontwikkeling, de essentie, waardoor een tuin in simpelheid blijft steken of door aandacht en inspanning een rijke variatie toont van de flora. Wij mensen zijn niet ons vak of ons werk, maar als onze tuinen. Wij zijn de makkelijk wezens die als honden in het gras rollen en de madeliefjes plukken, of de tegenpolen, de botanici, steeds weer zoeken naar dat nieuws, dat in hun tuin kan gedijen.

   Vorsend, lezend, denkend, waarnemend, voelend, afwegend, verplaatsend in, inlevend, lerend, steeds voorkomend om die verkeerde stap te zetten die kan verpletten, dat is de botanicus. Een mens met slechts gras om zich heen kan zijn poten planten waar hij wil, vertrapt niets meer dan gras dat terugbuigt als het gewicht is verdwenen, maar laat je hem los in de tuin van een botanicus, dan verplet hij deze. Hij kwetst, hij moordt, zonder het te weten, want hij weet niet wat een Albizia Julibrissin is, zelfs niet gramineae of Bellis Perennis, ook al staat zijn eigen tuin daar vol van. Onwetend, afgunstig, angstig, woedend, xenofoob, argwanen, egocentrisch, egoïstisch, steeds neigend vooral te vertrappen, dat is de mens die alleen met gras kan leven. In zijn eigen tuin kan hij geen kwaad, maar hij klom over het hek.

   Botanici in de vorige eeuw gaven hem daartoe de gelegenheid. Terecht gunden zij hem genoeg water om zijn gras groen te houden en om madeliefjes te kunnen plukken, want de grasmens had ook het recht op een gezonde tuin. Dat hij uiteindelijk over het hek mocht klimmen leek heel aardig en zonder consequenties, maar dat was het niet. Hij vertrapte steeds vaker en met steeds meer grazigen de zorgvuldige, evenwichtige creaties van de botanici. Hoe die laatsten ook hun best deden, zij kregen de grazigen niet aan hun verstand wat een Albizia Julibrissin was. En dat is tot op heden ook niet gelukt. Daarvoor in de plaatst planten de grazigen overal steeds weer gras, waarin het fijn rollen is, en madeliefjes, die schattige welbekende bloemetjes, die net zo goed gedijen met alleen water als het gras en net zo snel weer aangroeien na het maaien. Makkelijk, vertrouwd, herkenbaar. Daarvoor is geen kennis nodig, geen boek, geen extra aandacht, geen inleving, geen denkwerk, geen afweging: ‘Groen is gras en de eeuwige schoonheid ben ik’, anders gezegd: ‘In alle bekrompenheid ben ik de mooie eenvoud’.

   Botanici waren te aardig in de vorige eeuw. Voldoende water was voldoende, nog iets meer was zelfs fantastisch geweest, maar veel botanici dachten van grazigen botanici te kunnen maken. Een domme gedachte, want van een Bellis Perennis kan je ook nooit een Albizia Julibrissin maken. De eerste wordt niet groter dan vijftien centimeter, de laatste wellicht hoger dan zes meter. Maar inmiddels hebben de grazigen een forse stem in de botanische tuinen en planten hun gras en madeliefjes overal. Om ruzie te voorkomen doen veel botanici gewillig met hen mee. Ze voetballen op het gras en plukken de madeliefjes voor een ketting. Zelfs de koning kan het niet laten. De enkeling onder hen die weigert wordt langzaam verstoten, wordt tegen het hek gedrukt en wordt verweten asociaal en elitair te zijn. De diversiteit in de tuin verdwijnt en vorsen, lezen, denken, waarnemen, voelen, afwegen, verplaatsen in, inleven en leren worden schandelijke activiteiten. Meer weten dan een grazige is inmiddels een misdaad geworden. Alleen grazigen mogen nog weten wat goed is voor de tuinen, de simpelheid, zonder enige variatie, de stilstand, veilig en vertrouwd: gewoon!

   De botanicus sterft langzaam uit, omdat hij laf is. En anders wel omdat hij traditioneel minder kinderen verwekt dan grazigen en zijn kinderen bovendien vaak grazig worden. Dat is Beatrix ook overkomen. Gewoon zijn is geen verdienste, het is een laffe manier om geen kritiek te krijgen, om geliefd te zijn in verkeerde kringen, het is populistisch, onbenullig en oerdom.

Brexit

Het klinkt als de naam van een ordinair wijf, Brexit. Toepasselijk toch? Het volk heeft gekozen en Brexit is winnares. Als een miss verkiezing. Als een Brit-verkiezing. Dat is die doos, die bekend werd door Big Brother geloof ik. Blond en onvoorstelbaar dom. komt een taal uit haar mond, die zelfs de afgestudeerde putjesschepper niet begrijpt. Maar Brexit is nóg erger en veel meer. Brexit is mega vet en heeft zwetende dijen, gepropt in een witte legging, waar een slip doorheen schijnt. Haar tieten deinen onder het randje van haar t-shirt, snakkend naar lucht, net als dat miezerige mannetje, dat haar niet kan ontkomen. Brexit is broodmager en heeft een stem als een rasp, die samen met ondefinieerbaar geluid een constante rookwolk voortbrengt. Haar wereld is één grote asbak. Ze scheldt op haar man, die onderdeel is van het meubilair in de pub. Brexit heeft een mollig lijf met ontblote buik, waarin een piercing bengelt en ze heeft wimpers, die vakkundig aan elkaar zijn geplakt met een massa mascara. Ze is bovendien achttien en zeult twee koters mee, die wegens overtollig vet al X-benen hebben. Brexit is een loeder, dat het leven van haar gescheiden moeder verstiert, die haar op zestienjarige leeftijd baarde. Ze gaat stiekem naar haar pa, die handelt in gestolen elektronica. Maar Brexit is vooral wit en ongezond. Ze vreet fastfood, dat ze wegspoelt met goedkoop blikbier. Ze zeult door haar leven van de ene mislukking naar de andere. Ze heeft schijt aan regels en dus neukt ze de gekleurde adonis (die haar moeder haat) die haar vervolgens uitleent aan zijn vrienden. Brexit wordt dan zwanger en zet een volgende Brexit op de wereld.
   Vroeger, lang geleden, was Brexit te vinden in de catacomben van herenhuizen. Ze kwam alleen naar boven voor haar werk: het poetsen van het koper en het zilver, het kloppen van de kleden, het afstoffen van boeken die ze niet kon lezen. Het eten mocht ze niet serveren, want daar was de butler voor. Het is namelijk ontzettend moeilijk om kip van kalkoen te onderscheiden. Bovendien is links en rechts ook behoorlijk verwarrend.
   De hoop, dat Brexit zich zou realiseren, dat je als dwaas je kop moet houden en vooral niet moet denken dat je mee kan denken, was een ijdele. De democratie, gebaseerd op die ijdele gedachte, is natuurlijk een leuk project, erg sociaal en erg meelevend, maar wel volstrekte waanzin. Dat blijkt wel als we Brexit vragen waarom ze 'out' stemde: "Geen invasie buitenlanders", "Turkije niet in de EU", "Ze schrijven ons wetten voor" en ...eh...nou, veel meer heb ik eigenlijk niet gelezen, behalve "Gewoon beter!" en "Eindelijk vrij!", maar ja, vrij van wat? Bijzonder goed onderbouwd dus, getuigend van een gedegen kijk op de zaak met enorme kennis van economische processen, de kapitaalmarkt, multilaterale afspraken en dergelijke. Dat het financiële rekensommetje niet helemaal klopt, dat mag geen naam hebben.
   Maar goed, laat ik niet zeiken: Brexit heeft haar zin en met haar haar man en kinderen. Ze kan lekker xenofoob door Liverpool of Yorkshire wandelen en denken, dat de wereld alleen uit verbrande Engelsen bestaat, die enorm zielig zijn sinds de haven geen Rotterdam werd en de mijnen werden gesloten. De slachtofferrol past in principe iedereen, als je er zelf maar in gelooft.

Angst is een slechte raadgever

Dennis heeft een prachtige golden retriever. Als de asielzoekers in de Maastrichtse wijk Malberg hun intrek nemen in het nieuwe AZC, dan zal hij zijn vaste rondje blijven lopen met de hond, maar hij is wel bang, dat zijn hond geschopt zal worden. Volgens Dennis is de hond in islamitische landen namelijk een onrein dier.
   Jo is er vrijwel zeker van, dat Manjefiek Malberg weer zal afglijden naar vroeger tijden. "Waarom," vraagt de verslaggever van de NOS. Tsja, daar moet hij even over nadenken, maar dan is het antwoord daar: "Vanwege 190 asielzoekers!" Zelf is hij mans genoeg om zich te verdedigen, maar ouderen en kinderen, daar maakt hij zich wel druk over. In zijn achterhoofd zitten dan de gebeurtenissen in Keulen.
   Marij is bang voor de asielzoekers. Ze vraagt zich af of ze nog wel in haar tuin kan zitten, als zij arriveren. Ze denkt aan schrikdraad om haar tuin en maakt zich zorgen over een meter schutting, die zo in te trappen is. Dan neemt ze ons mee naar een stuk grasveld tussen garages, waar kinderen van alle leeftijden spelen en laat ons weten, dat die kinderen daar vogelvrij zijn.
   Zo'n twintig procent van de Malbergers is fel gekant tegen de komst van het AZC. Die twintig procent denkt, dat vluchtelingen verkrachters, inbrekers en moordenaars zijn. Waar denkt Jo aan, als hij aan vluchtelingen denkt? "Aan IS," antwoordt hij.
   Mijn eerste reactie op het lezen en bekijken van dit verslag van de NOS is ongeloof. Vervolgens maakt het plaats voor woede en daarna bedenk ik me, dat deze mensen waarschijnlijk nooit in een islamitisch land zijn geweest. Dat deze mensen niet veel meer kennen dan hun vertrouwde omgeving, landgenoten en wellicht met vakantie nooit veel verder zijn geweest dan de België of Duitsland. Of misschien wel, maar dan veilig in een all-inclusive of een van te voren besproken hotel in Spanje, waar ook de kroket te koop is.
   Marij zegt, dat de asielzoekers moeten inburgeren, maar dat Nederlanders bijgod niet weten wat hen met deze vluchtelingen te wachten staat. Dat klopt gedeeltelijk. In de media kom je een hoop onzin tegen, negatieve en onjuiste informatie, scheldpartijen en angstkreten. Het gewone verhaal, over doodgewone mensen is moeilijk te vinden.
   Ik woon een groot deel van het jaar in Turkije, in een oud huisje in een bergdorpje. Geen zwembad en geen luxe, behalve dan de prachtige natuur. Turkije is een land dat tot voor een paar jaar niet zoveel verschilde van Syrië, maar nu staan de huizen hier nog overeind, die in Syrië liggen inmiddels in puin. Er is geen thuis meer voor miljoenen Syriërs, het bestaat gewoon niet meer. Weggevaagd door een dictator, IS en allerlei andere rebellen en verzetsbewegingen. Wie held wil spelen kan meevechten, maar het is totaal niet duidelijk waarvoor hij dan vecht en tegen wie wel en wie niet. De chaos ten top. Wie wil blijven leven vertrekt, op de vlucht voor IS & Co., met niet meer dan een knapzak.
   Een week of wat geleden zat ik te eten bij de plaatselijke 'Mercan Pizza'. Het was bijna sluitingstijd en ik keek hoe het personeel de keuken schoonmaakte. Ik moest lachen...het is overal hetzelfde. Ooit was ik de vrouw van een restaurant eigenaar en ik weet dus heel goed hoe je keukens schoonmaakt en hoeveel werk dat is. Ik moest lachen, omdat ik dacht aan de angst voor die 'vreemde mensen' in Nederland. Hoezo vreemd? Ze doen en zijn precies als wij!
   Maar niet alles gaat precies zoals in Nederland, dat is waar. Als ik voor de tweede keer in een winkel kom, dan word ik in Nederland niet bijna omhelst. En in Nederland heb ik nog nooit een enorme pot zelf ingemaakte olijven van mijn huisbaas gekregen, laat staan een dagelijkse portie groenten van zijn land. Ook was er nooit een wildvreemde man, die me uren lang hielp met het zoeken van een bedrijf in een grote stad en me in de tussentijd thee aanbood. En ook werd ik tijdens mijn zoektocht naar een huurhuisje nooit door de buren van een leegstaand pandje binnengesleept voor een complete maaltijd. Nee, niet omdat ik vrouw ben, mijn man was er aldoor bij.
   Die zo gehate islam gebiedt, dat je reizigers moet voeden. Natuurlijk gebeurt dat niet meer in de steden, maar zodra je het platteland opgaat, dan krijg je als reiziger van alles toegestopt. Ooit passeerden we een aftandse schuur, waar een oud stel in bleek te wonen. Zo te zien hadden ze geen nagels om hun kont te krabben, maar we kwamen er niet omheen om wat plakjes tomaat en komkommer te accepteren. Diezelfde veroordeelde islam gebiedt, dat je tijdens het suikerfeest zoetigheid geeft aan anderen, dat je tijdens het slachtfeest vlees geeft aan minder bedeelden en zieken. En ben je een moderne Turk, dan stort je geld voor een goed doel. Ook rente berekenen over uitgeleend geld is uit den boze.
   Het zullen gewoontes zijn, die uiteindelijk misschien zullen verdwijnen in de steeds westerser wordende maatschappij, maar tot op heden kan ik nog genieten van deze geweldige mentaliteit. Het zit de mensen ingebakken om te geven. En dus leer ik nu langzaam, dat ik ook moet geven. Dat is telkens weer bedenken: "Oh ja, een paar potten eigengemaakte jam voor die en die..."
   Ik werd week bij het zien van de golden retriever van Dennis, want ik heb zelf ook zo'n prachtige hond van ruim een half jaar. Sommige Turken zijn erg bang voor honden en die lopen met een boog om ze heen, maar je moet me de kost geven hoeveel Nederlanders bang zijn voor honden. Ik heb er velen op mijn bank gehad. Toch struint het merendeel van de Turken op mijn honden af en aait de beesten. Zelfs moeders met kinderen van nog geen jaar komen naar mij toe en vragen of hun kind de honden mag aaien. Wat nog meer voorkomt is het fotograferen van kinderen met de honden. Nee, een islamiet trapt niet naar een hond of een kat, maar zal hem soms van een terras verjagen. In Griekenland heb ik de ergste dierenmishandeling meegemaakt. Kinderen die speelden met een prachtig wit konijn, van een heuvel afrolden, tot het dood was. Schoppen naar honden, katten in bomen hangen. So much voor het Christelijke geloof. Hier lopen de meeste honden los en leven buiten, in alle vrijheid. Die dieren zouden doodgaan op de flat van Dennis, met drie uitlaatbeurten per dag.
   Dennis, Marij en Jo stellen zich de vluchtelingen voor als een stelletje barbaren en denken kennelijk, dat de Syrische- en andere islamitische samenlevingen nog in een oertijd vertoeven. Dat beeld wil ik graag veranderen. Voor mij heeft de Turkse maatschappij een toegevoegde waarde, want ik ervaar alleen respect en tolerantie. Mijn vader werd op straat uitgescholden voor ouwe lul door jongetjes van een jaar of acht, maar dat is hier ondenkbaar. Islamitische jongeren hebben voor ouderen respect, want die leven langer en weten meer. In Muğla, een provinciestad, lopen meisjes innig gearmd, de een met lange rok en hoofddoek, de ander met een decolleté en minirok. Men accepteert de overtuiging van de ander, discriminatieloos. Zelfs voor mij was die aanblik in eerste instantie ongelofelijk.
   Angst voor vluchtelingen is regelrechte waanzin. Het is gebaseerd op uitlatingen van mensen, die ofwel beter weten maar gewoon xenofoob zijn, of van mensen, die nog nooit in een islamitisch land zijn geweest en alle negatieve berichten verzamelen en geloven. Zo wordt telkens Keulen aangehaald, maar het is al lang bekend, dat er tussen de Keulse 'verkrachters' geen enkele vluchteling zat. Het waren allochtonen, die al jaren in Duitsland woonden en uit andere landen kwamen dan Syrië. Iemand die kwaad wil, kan een heleboel bij elkaar verzinnen om mensen de stuipen op het lijf te jagen, maar wie zich dit laat aandoen is goedgelovig en zoekt niet naar waarheden, maar alleen naar argumenten om de eigen angst te voeden. En dan kan het ook nog zijn, dat mensen willens en wetens de negatieve informatie delen omdat ze racistisch zijn, niet omdat er sprake is van angst maar van diepgewortelde afkeer of haat. Daar is geen wapen tegen bestand.
   Argumenten als 'eerst de eigen bevolking helpen' kan ik me heel goed voorstellen, maar die kritiek moet richting politiek. Ik ben in Turkije terecht gekomen, omdat de crisis ons alles had ontnomen en dakloos zijn geen urgentie is voor recht op een sociale huurwoning. Mijn keus was een kartonnen doos of een piepklein huisje in Turkije. Dat is een volkomen belachelijke situatie, waaraan de politiek een eind moet maken. Een vluchteling kan daar niets aan doen. In alle gevallen dient de Nederlandse overheid te zorgen, dat mensen recht hebben op een woning, hoe klein ook. In een modern westers land behoren geen mensen op straat te slapen, of ze nu Nederlands zijn of ontheemde vluchtelingen.
   Voor alle bange Nederlanders luidt mijn advies, om de vluchtelingen welkom te heten en te omhelzen als medemens. Er is niets mooier dan kennis te maken met een andere cultuur, andere gebruiken, waarden en normen, over en weer. Een open houding naar vluchtelingen zal vriendschappen opleveren en de denkwereld verbreden, ander eten introduceren en andere feesten toevoegen aan ons bestaan. Maak vrienden, want die zijn geen bedreiging. Wees zelf een gastheer of -vrouw, want die zal liefde ontvangen.

Vicieuze Cirkel

Sciopero, het was een van de eerste woorden die ik in het Italiaans leerde, veertig jaar geleden. Want in Italië werd veel gestaakt. In de meeste gevallen ging de staking om geld, net als in Nederland: de salarisverhoging van een branche, want als individueel valt er weinig te staken. Het klonk mij altijd redelijk in de oren, immers, het leven wordt duurder en als het loon achterblijft, dan voelt dat al snel als armer worden. Iets ouder dan achttien realiseerde ik mij, dat Nederland decennia lang aan prijscompensatie deed (en in veel gevallen nog doet). Prijscompensatie is niet genoeg. Er zijn altijd mensen met een hoger inkomen, die zich meer kunnen permitteren. Een goede reden om afgezien van een index ook nog wat extra verhoging los te peuteren. Nog steeds een doelstelling die ik begrijp, omdat iedereen nou eenmaal snakt naar meer geld. De vraag is of dat ook een rijker leven biedt. Ik negeer nu even de gedachte, dat een rijker leven weleens niets met geld te maken kan hebben. Ik bedoel echt rijker, in de zin van een dikkere beurs. Elke keer, dat een beroepsgroep meer verdient, wordt haar product of dienst duurder. Om het product of de dienst te kunnen afnemen is dus ook meer kapitaal nodig, logisch. Dat wil zeggen, dat veel anderen buiten deze beroepsgroep tegelijk ook dezelfde salarisverhoging moet krijgen. Gebeurt dat niet, dan kunnen minder mensen het product kopen of de dienst betalen. Dan prijst de bewuste branche zich buiten de markt en vallen er ontslagen. Wie deze vicieuze cirkel oppakt, komt tot de conclusie, dat de salarisverhoging van de een in direct verband staat met de koopkracht, en dus de salarisverhoging van de ander. Dat geldt al voor prijscompensatie, maar nog meer voor een gewone salarisverhoging. Behalve dat aspect, waarvan kan worden gezegd dat het lood om oud ijzer is, is er nog een adder onder het gras. Dat zijn de prijzen van de multinationals, waaronder ik natuurlijk ook de farmacie schaar. In een land met lage lonen, leveren de multinationals hun producten voor lage prijzen, want hogere zijn eenvoudig niet te betalen. De prijzen, die in Nederland voor producten worden betaald, zijn in Turkije buitensporig hoog. Niemand zou zich bijvoorbeeld een pijnstiller kunnen permitteren, vrouwen zouden geen tampons kunnen gebruiken en een boormachine zou een luxe product zijn. Maar dat is niet zo. In Turkije zijn de prijzen van deze merkartikelen veel lager. En dan is dat 'veel' vaak een derde, een vierde of zelfs een fractie van het bedrag dat een Nederlander moet neerleggen. In de uitvoerende gezondheidszorg geldt hetzelfde. Een MRI in een privaat ziekenhuis in Turkije kost 320 Tlira. Omgerekend is dat € 107, terwijl voor dezelfde scan in Nederland € 400 (Prescan) wordt gevraagd. Een röntgenfoto kost Tlira 75 (€ 25), maar in Nederland € 55,81 (Spaarnziekenhuis). Goed, het arbeidsloon in Nederland is vele malen hoger, maar een MRI van de nek duurt tien minuten en een röntgenfoto maar een paar minuten. In dit geval kan ik toevoegen, dat dergelijke onderzoeken in Turkije aan de lopende band worden uitgevoerd, op dezelfde dag dat de noodzaak daarvan wordt vastgesteld, terwijl in Nederland een MRI onderzoek in drievoud met zes handtekeningen moet worden bedongen en de patiënt vervolgens nog weken moet wachten, vanwege een wachtlijst. Het zijn zaken waar ik geen verklaring voor heb. Je zou iedereen adviseren om een MRI te laten maken in Turkije, want de scan wordt bovendien in een keurig mapje met CD meegegeven. Later even declareren bij de zorgverzekering. Dat ik al een jaar of drie geleden door drie specialisten in Nederland werd onderzocht en te horen kreeg, dat de helse pijnen in mijn armen peesontstekingen waren, terwijl een Turkse arts-fystiotherapeut (alleen fysiotherapie bestaat niet in Turkije) na vijf minuten al een nekhernia vermoedde en dat een paar uur later, na de MRI, kon bevestigen, zal ik nu maar even buiten beschouwing laten. Dan dwaal ik af van het onderwerp. Loonsverhoging lijkt voor iedereen de goede manier om het leven te verbeteren, maar dat wat lijkt is verdraaid bedrieglijk. Met iedere loonsverhoging wordt het leven duurder, voor iedereen. Het enige wat wordt bewerkstelligd is een duurder leven, dat vraagt om een volgende loonsverhoging. Een spiraal, die geen einde kent. Onze euro wordt er in Nederland geen cent meer door waard, hij wordt enkel onbetaalbaar voor het buitenland, net als onze goederen. Het is daarom dat wij kleding uit Bangladesh invoeren, dat de druk van boeken naar China verplaatst en een Nederlander liever in Azië onderneemt, dan in zijn eigen land. Nu nog de politieke partij met een paar goede economen, die van Nederland weer een gezond land maken. Een partij, die niet lukraak snijdt in allerlei voorzieningen, maar het hele systeem verandert. Want het buitenland bewijst, dat het anders kan, in de zorg, in het openbaar vervoer, in de handel.