Dokument, het verhaal van vijf 'zwarte soldaten'

Redelijk verstomd en met open mond gingen wij gisteravond ons bed in. Het hulpnummer dat werd vermeld na de uitzending van 'Dokument' hadden we niet nodig, maar ik kan me zo voorstellen, dat een fiks aantal kijkers daarvan gebruik moesten maken om de nacht zonder nachtmerries door te komen, of om überhaupt te kunnen slapen.

     Met trots zat een man met zwaar Amsterdams accent te vertellen, dat hij in de oorlog bij de waffen-SS was gegaan en nooit ergens spijt van had gehad. Als iemand een jood een pak rammel gaf, dan ging hij erop af en mepte met zijn ploertendoder lekker hard mee: 'Ik ben nou eenmaal een agressief mens.' Aan joden had hij nog steeds de pest. Dat waren altijd al oplichters geweest en dus kon het niet schelen wat er met hen was gebeurd. Wat gebeurt, gebeurt. Zo simpel lag het voor hem. 'En kijk nou eens naar al die joden in Israël en de rest van de wereld,' zei hij. 'Het stikt er nog steeds van.' Met andere woorden, het uitroeien is helaas niet gelukt.

     Ik weet dat er nog steeds mensen zijn, die niets van de oorlog hebben geleerd. Ik weet dat er neo-nazi's zijn, dat er verschrikkelijke individuen rondlopen op deze wereld, maar toch shockeerde 'Dokument'  me diep. Misschien was het de confrontatie met de hoofden van de vijf mannen, die werden geïnterviewd. Door de maat van het beeldscherm leken ze in mijn huiskamer te zitten, als ongenode gasten, die hun verwerpelijke verleden op onze salontafel neerlegden. Het was alsof ik ze had uitgenodigd om hun walgelijke verhaal te vertellen.

     Vijf 'zwarte soldaten' vertelden dat verhaal. Twee daarvan hadden zich aangesloten bij de waffen-SS omdat zij zich dan 'man' voelden, stoer waren, ergens bij hoorden. Die kwamen van de koude kermis thuis, want eenmaal getekend kon je niet meer terug en werd je net zoveel kanonvlees al iedere andere soldaat. Dat hadden ze zich van tevoren niet gerealiseerd en dat tekent wel, dat hun IQ niet bijzonder hoog was. Of ze ook werkelijk niet wisten, wie er achter de hekken van de kampen die zij bewaakten zaten opgesloten, dat kan je met een rots zout nemen. Maar bewijzen kan je niets meer. Een van de mannen kwam als 15 jarige bij de waffen-SS terecht, omdat zijn vader NSBer was. Hij gaf zijn vader de schuld van waar hij in verzeild was geraakt. De overgebleven twee waren overtuigde nazi's, nog steeds. Geen schuldgevoel en geen idee waarom ze landverraders waren. De rillingen gingen door mijn lijf.

'Dokument' toonde drie verschillende oorzaken: de domheid van het lulletje dat stoer wil zijn, de door zijn omgeving gedwongen minderjarige en de overtuigde NSBer/Nazi.

     Wat zouden wij geweest zijn in de oorlog, vroegen Ernst en ik ons af. Niet voor de eerste keer natuurlijk, want iedere meimaand gaat dat even door je heen. Zouden wij lafbekken zijn geweest, die heulden met de vijand, zouden wij de oorlog gelaten hebben uitgezeten, of zouden we verzetsstrijders zijn geweest? Het is zo makkelijk om met de huidige wetenschap, met een opvoeding die is doordrenkt van fatsoen, en met een maag die je hele leven gevuld is geweest, te zeggen, dat je in de oorlog 'goed' was geweest. Ernst zei: 'Ik ben een lafbek, dus ik was zeker geen leger ingegaan. Ik denk dat ik gedwongen bij de arbeitseinsatz terecht was gekomen.' Ik zeg: 'Ik ben geen lafbek, dus ik had waarschijnlijk joden verborgen (zoals een tante deed), of ik had in het verzet gezeten.' Maar bewijzen kunnen we niets, want wat je nu bent, was je toen misschien niet.

     De conclusie van een uur 'Dokument' was, dat ik niet te hard mag oordelen over de keuzes, die mensen in de oorlog maakten. Domheid, onbegrip van de situatie, angst en omgevingsfactoren maakten een wezenlijk deel uit van die keuzes. En zou die oorlog ooit aflopen, of zouden we permanent Duitsland worden? Een uitzondering daarop vormden de twee mannen (en allen die met hen te vergelijken zijn), die bewust kozen hun land te verraden. Twaalf jaar cel stond er op die misdaad. Dat had levenslang moeten zijn, want zulke individuen wil je niet tegenkomen, zelfs niet op een televisie op een rustige avond ergens in april 2012.

De ongeboren geit

Miljoenen en miljarden tekorten, landen op het randje van bankroet. Je leest en je vreest. Ik ben geen econoom, kan zelfs nauwelijks begrijpen hoe onze financiële wereld in elkaar zit. Maar deze is zo ingewikkeld, dat zelfs economen volkomen tegenstrijdige meningen hebben over het oplossen van bijvoorbeeld het Nederlandse financieringstekort. De een zegt, dat verregaande bezuinigingen funest zijn voor de economie van dit land, de ander zegt dat er vooral bezuinigd moet worden.

     Het financieringstekort mag niet hoger zijn de 3% van het bbp (bruto binnenlands product), dus minder geld uitgeven zou logisch zijn. Maar bezuinigingen treffen een economie en dus zou je ermee moeten uitkijken, want dat zou wel eens ten koste kunnen gaan van het bbp. Als dat lager wordt, wordt het financieringstekort percentueel nog hoger, zou je denken. Dan komt natuurlijk ook direct de gedachte boven, dat je in plaats van bezuinigen ook kan zorgen om de bbp te verhogen (dan wordt het financieringstekort percentueel lager). Dat zou kunnen door de economie te stimuleren. Maar zoals ik zei, ik heb er geen kaas van gegeten.

     Is er een land zonder schuld? Nee. Zijn er in de westerse wereld veel burgers zonder een schuld? Een lening is een schuld, een hypotheek, maar ook een negatief saldo op een rekening of een rode creditcard. Kortom, de wereld heeft een enorme schuld. Al dat geld wordt geleend, maar ik vraag me af van wie! Alles en iedereen, landen, banken, bedrijven en burgers hebben schulden, dus biljoenen (dat is het getal dat tegenwoordig ineens 'duizend miljard' wordt genoemd, geen idee waarom) en misschien zelfs biljarden worden uitgegeven, zonder dat dat geld ergens is. Wie leent van wie, vraag ik me af. Toen er geen girale geldtransacties bestonden, was geld er wel of niet. Geld was de munt die je in je handen had. Had je geen munt, dan kon je deze ook niet uitgeven. Nu kunnen we rood staan en betalen daarvoor rente. Maar in feite bestaat dat geld helemaal niet. Het is alleen maar een negatief cijfertje op onze rekening. We moeten het natuurlijk wel een keer betalen, maar je kan best stellen, dat het geld door ons nog gemaakt moet worden. Dat kan door te werken. Dat werk zet je middels loon om in geld, of door iets te verkopen. Maar lukt dat niet en ga je failliet, dan verdwijnt dat fictieve geld ineens. Dan wordt het afgeschreven, niet meer inbaar. Wat eerst een schuld was, bestaat dan ineens niet meer.

     De enige gezonde economische situatie is dus eigenlijk te vinden in een compound ergens in Afrika. Een groep mensen, die door middel van ruilhandel of met geld dat zij daadwerkelijk bezitten hun dagelijkse behoefte aanschaffen. Maar ook daar kan het voorkomen, dat iemand nog een geit aan zijn buurman schuldig is. Een geit, die niet bestaat, maar die nog wel geboren kan worden. Dat is logisch, want geiten planten zich voort. Geld niet. Of toch? Geld plant zich voort door rente. Maar een geit levert weer een volwaardige geit af. Levert een euro ook weer een volwaardige euro af, is de vraag. Dat duurt wel erg lang met 2% rente. Een geit is sneller volwassen. Volgend probleem: wat als de schuldenaar geen moedergeit heeft om een nieuwe geit te leveren? Dan wordt die nooit geboren en blijft de buurman tot sint Juttemis wachten op een niet bestaande geit, een afgeschreven geit, zogezegd.

     Ik blijf me ondertussen afvragen, waar die biljoenen of biljarden aan schuld in deze wereld nou eigenlijk vandaan komen. Als ze in werkelijkheid echt niet bestaan, net als die geit, kunnen wij ze dan niet direct afschrijven? Probleem opgelost, zou je zeggen, want of je nou wacht op een geit die nooit geboren wordt of op een afgeschreven geit, dat maakt geen enkel verschil. Die geit krijg je nooit.

     Ik schrijf dit, zodat economen in deze treurige tijden ook nog wat te lachen hebben.    

Klein beestje

Op mijn krant loopt een heel klein beestje. Een wat gelige mini uitgave van een lieveheersbeestje. Hij loopt wat snel door het nieuws over Anders Breivik. Kan ik me ook wel voorstellen, want dat is al redelijk uitgekauwd.

Via de rechter column, die hem niet lijkt te boeien, is hij op weg naar Vaticaanstad. Dat lijkt me logisch. Als er een reus naar mij zou zitten kijken, zou ik ook zo snel mogelijk bidden voor een wonder.

Ik houd hem een GroenLinks memo-papiertje voor en alsof hij door heeft, dat zijn gebeden zijn verhoord, stapt hij dapper op het vrijwel blanco velletje. Kennelijk heeft hij veel zin in de toekomst. Hij bekijkt het goed van beide zijden, maar dan ineens schiet hij zijn heelal in. Niet omdat hij zijn vleugels heeft ontdekt, maar omdat ik per ongeluk tegen het velletje tik, dat daardoor verandert in een mini katapult. Ik hoop dat hij netjes op zijn pootjes terecht is gekomen.

Nu weer over tot de orde van de dag.

Terminologie, angst en randvoorwaarden

"Ja, een Turk," antwoordde ik, toen mij werd gevraagd naar de nationaliteit van mijn zwager. Daarop kwam een geschokte reactie, die me een kort moment ontging: "Dat zeg je toch niet!" Ik had 'Turkse man' moeten zeggen. Turk was denigrerend of zelfs een scheldwoord. Nederlander, Belg, Zweed, Duitser, 't kan allemaal, maar Turk! De vrouwelijke vorm Turkse mag wel.

     Hadden wij ooit werksters, nu hebben wij huishoudelijke hulpen (en soms zelfs interieur deskundigen). Was iemand met een psychische ziekte ooit gewoon patiënt, tegenwoordig heet hij cliënt. Mijn dochter begon haar leven als zwakbegaafd, om vervolgens uit te groeien tot verstandelijk gehandicapt en nu schijnt ze verstandelijk beperkt te zijn. Nee, dat zeg ik verkeerd: ze hééft een verstandelijke beperking, ook weer zo'n nuance. Je bent niets iets, je hebt iets! Dat drukt tenminste geen stempel op de persoon. We maken van hem de bezitter van het euvel. Hoi.
     Woorden als neger moet je helemaal niet in je mond nemen. Op de lagere school leerde ik over de rassen: het Negroïde, het Mongoloïde, het blanke ras, met plaatjes erbij. Thuis had mijn vader prachtige oude atlassen, waarin allerlei afbeeldingen stonden van mensen in verre landen: Pygmeeën, Indianen, Eskimo's. Ik verslond die enorme boeken, want het waren toentertijd de enige afbeeldingen van al die andere mensen op deze wereld en van hun culturen. Maar nu wordt onderscheid in menselijke rassen als denigrerend gezien, terwijl het er in bepaalde gevallen toch toe doet. Niet vanwege uiterlijk of waardebepaling, maar gewoon omdat er genetische verschillen zijn en bepaalde allergieën bij het ene ras wel voorkomen en bij het andere niet (bijvoorbeeld voor een bepaalde stof in bonen) en omdat bepaalde ziektes verschillende impact (en heftigheid) kunnen hebben.

     In een reactie op een tot vijfmaal toe gewijzigd amendement, noemde ik het epistel onzinnig. Dat kwam me op een berisping van de voorzitter van de vergadering te staan. Overbodig is in dat geval het juiste woord. Keer op keer meldt een portefeuillehouder, dat een motie of amendement overbodig is. Hij bedoelt daarmee, dat het ding de prullenbak in kan, dat het onzin is om het in te dienen, maar zegt dat zo lief mogelijk. Vaak wordt zo'n ding dan toch ingediend, want overbodigheid schaadt niet. Het stikt dus door de jaren heen van overbodig ingediende moties en amendementen in de archieven van stadhuizen. Liever zie ik, dat zo'n wethouder het beestje bij de naam noemt en zegt: "Het is een prul, onzinnig, weg ermee!" maar die helderheid kwets. Wij raadsleden zijn gevoelig en teer. Dus weet: zinnig is een goed woord, onzinnig deugt niet!
     De politiek is een prachtig podium als het gaat om ingekapselde uitspraken. Politici vertonen zelden de neiging om te zeggen waar het op staat, wat hun statements vaak volkomen onvolgbaar maakt. Voordeel van die wijze van praten is vooral, dat je onzin ook geweldig kunt verpakken.
     Gisteravond had ik met Ernst een discussie over het woord verloochenen: Fout! Behoort tot de harde woorden, die je maar zelden uitspreekt. Prima Nederlands woord, maar in de ban gedaan omdat het knalhard zegt wat er aan de hand is. Ernst is een diplomaat (zelfs in onze huiskamer), ik niet, dus vandaar verhitte discussies over woordgebruik, zelfs nog om een uur 's nachts. Vanochtend ging de discussie door, maar dan over een ander woord: formulier. Nee, dat zou checklist of ontwikkelboom of format moeten worden.

ontwikkelboom

"Maar ik wil gewoon een formulier! Je weet wel, zo'n ding met standaard velden!" Klinkt niet goed, was het antwoord. Hoezo, klinkt niet goed? Ik vraag om een uniforme wijze van berichtgeving en vanuit dat woord kom je dan direct uit op formulier, want dat is daarvoor bedoeld. Prachtig Nederlands.
     Tot slot: gisteravond vlogen de randvoorwaarden nog even om mijn oren. Voorwaarden bestaan niet meer. Het woord randvoorwaarden wordt voor van alles gebruikt: voor voorwaarden, voor criteria, voor wensen. Raadseltje: wat is het verschil tussen de volgende twee teksten? Tekst 1: Aan de volgende randvoorwaarden moet worden voldaan. Tekst 2: Aan de volgende voorwaarden moet worden voldaan. U weet het niet? Ik ook niet. Ik prefereer voorwaarden, want met die randvoorwaarden ben ik altijd bang dat ze snel afvallen, over die rand, begrijpt u? Ik zie ze in mijn gedachten altijd heel onzeker bungelen, reikhalzend uitkijken naar de reddende hand.

Günter Grass

Günter Grass

Günter Grass ligt onder vuur, want hij heeft geschreven, dat de Israëlische politiek niet deugt. Wie wist dat nog niet? Natuurlijk, de halsstarrige denkers, die 'het oude volk' nooit een haar willen krenken.
     In 1948 werd de staat Israël uitgeroepen, op land waar niet-joden woonden. De Tweede Wereldoorlog had een schuld aan de Joden gecreëerd en de wanstaltige daden van het Duitse Nazisme moesten worden goedgemaakt. Dat dit ten koste ging van andere mensen in de wereld maakte toen even niet uit. Ging het de wereld wel om die schuld of om voor eens en voor altijd af te zijn van het feit, dat de Joden geen eigen land hadden? Waarom kregen de Roma geen eigen land?
     De geschiedenis van de joden is omstreden. Volgens de een werden zij altijd verdreven, volgens de ander zijn daar helemaal geen bewijzen voor. Ik heb nog te weinig gelezen, om tot een definitieve mening te komen, maar de theoriën van Shlomo Sand, Israëlisch geschiedkundige en hoogleraar aan de universiteit van Tel Aviv, staan mij het meeste na.
     Persoonlijk walg ik van termen als 'het uitverkoren volk'. Hoe je het ook wendt of keert, waar dit ook op moet berusten, ieder volk is uitverkoren, of ieder volk is het niet. Net zoals een neger niet minder is dan een blanke en die blanke weer niet minder dan een mongool. Maar dat mag je niet zeggen, want het jodendom heeft een lading gekregen sinds WOII en met ladingen gaan wij uiterst nerveus om.

Benjamin Netanyahu

     Maar goed, Günter Grass dus. Een ontwikkelde man, die politiek en godsdienst wel weet te scheiden. Iets wat velen niet zo goed afgaat. Anti regering Israël staat bij hen gelijk aan antisemitisme. Dus als je tegen de politiek van Nederland bent, ben je tegen katholieken, protestanten, gereformeerden, joden, islamieten? Op dat domme niveau kom je dan uit. Op dat domme niveau komt Netanyahu uit. En dat niet alleen omdat Günter nu stout is geweest met zijn vers, maar omdat hij op zijn zeventiende in dienst ging bij de Waffen-SS. Volgens mij was de jongen Duitser. In Nederland gingen jongens in het Nederlandse leger.
     Misbruik van valse argumenten, is dat. Er wonen meer joden buiten Israël dan erin. Veel van hen, maar ook veel inwoners van Israël, kunnen zich helemaal niet vinden in de Israëlische politiek. Op het moment staan vooral tijdschriften bol van misstanden in Israël. Gebrek aan woningen, torenhoge huren, de steeds groter, duurder en machtiger wordende groep orthodoxe Thora lezers, de enorme defensie uitgaven, de verdrijving van Palestijnen. Noem maar op. De agressieve politiek van Israël kan slechts voortduren, omdat Europa zich nog steeds schuldig voelt en omdat de NAVO haar strategische plek in het Midden-Oosten niet kan missen. En daar lijden vooral de Palestijnen onder. Intens vuile politiek, waar Obama helaas ook aan meedoet. Ik had hem hoger ingeschat.

Ortodoxe joden

     Het is mij liever dat Iran geen kernwapens heeft, maar dat geldt voor alle landen. Liever dat er geen oorlogen zijn. Liever dat er geen enge regeringen zijn, die zo de macht over een regio in handen hebben, en daar behoort Israël ook toe.
     Onze schuld is afgelost! Hitler is dood! Israël is een feit, waar niemand in de wereld nog omheen kan. Nu kunnen we het vrijelijk hebben over mentaliteit, over of die deugt of niet deugt, ongeacht of die joods is of niet.